Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

उपायं सुमहद्ध्यात्वा जाह्नवीसंगसंभवम् । तेनादिष्टा गणाः सर्वे नंदिभृङ्गिपुरःसराः

upāyaṃ sumahaddhyātvā jāhnavīsaṃgasaṃbhavam | tenādiṣṭā gaṇāḥ sarve naṃdibhṛṅgipuraḥsarāḥ

Nachdem er einen überaus großen Plan ersonnen hatte, durch den die Vereinigung mit Jāhnavī (Gaṅgā) zustande kommen konnte, befahl er allen Gaṇas, angeführt von Nandin und Bhṛṅgin.

उपायम्a means/plan
उपायम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootउपाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्
सुमहत्very great
सुमहत्:
Modifier (of upāyam)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + महत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; विशेषणम् ‘उपायम्’ इत्यस्य; समासः: सु-महत् (कर्मधारयः/उपपद-समासवत्)
ध्यात्वाhaving considered
ध्यात्वा:
Purvakala (Prior action)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तम् (gerund/absolutive) ‘having meditated/considered’
जाह्नवीसंगसंभवम्arising from association with Jahnavi (Ganga)
जाह्नवीसंगसंभवम्:
Modifier (of upāyam)
TypeAdjective
Rootजाह्नवी (प्रातिपदिक) + सङ्ग (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; विशेषणम् ‘उपायम्’ इत्यस्य; समासः: जाह्नवी-सङ्ग-सम्भव (तत्पुरुषः) ‘जाह्नव्याः सङ्गात् सम्भवः’
तेनby him/thereby
तेन:
Karta (Agent in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/तृतीया) एकवचनम्; सर्वनाम
आदिष्टाःwere ordered
आदिष्टाः:
Kriya (Passive predicate)
TypeVerb
Rootआ (उपसर्ग) + दिश् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (past passive participle) पुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) बहुवचनम्; ‘commanded/ordered’
गणाःattendants/hosts
गणाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) बहुवचनम्
सर्वेall
सर्वे:
Modifier (of gaṇāḥ)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) बहुवचनम्; विशेषणम् ‘गणाः’ इत्यस्य
नन्दि-भृङ्गि-पुरःसराःwith Nandi and Bhṛṅgī as leaders
नन्दि-भृङ्गि-पुरःसराः:
Modifier (of gaṇāḥ)
TypeAdjective
Rootनन्दि (प्रातिपदिक) + भृङ्गि (प्रातिपदिक) + पुरःसर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) बहुवचनम्; विशेषणम् ‘गणाः’ इत्यस्य; समासः: नन्दि-भृङ्गि-पुरःसर (तत्पुरुषः) ‘नन्दि-भृङ्गी पुरःसरौ येषाम्’ (अग्रगामिनौ)

Pulastya

Tirtha: Proposed kuṇḍa of Arbuda (Gaṅgā-saṅgama enabling)

Type: kund

Listener: King (nṛpasattama)

Scene: Śiva, after deep contemplation, issues a command; Nandin and Bhṛṅgin stand at the fore, with ranks of gaṇas ready—some carrying tools, others bearing stones and ritual vessels—against the rugged Arbuda slope.

Ś
Śiva
G
Gaṅgā (Jāhnavī)
G
Gaṇas
N
Nandin
B
Bhṛṅgin

FAQs

Sacred geography is shaped through purposeful divine action; the Lord’s attendants become instruments for establishing pilgrim-benefiting tīrthas.

Arbuda’s Acaleśvara area, where arrangements are made for Gaṅgā’s association.

Not a ritual, but a directive initiating sacred construction—preparing the ground for a water-based holy spot (kuṇḍa/tīrtha).