Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

तदा वैवस्वतः प्राह भूमावस्त्यर्बुदाचलः । तत्र मेऽतिप्रियं तीर्थं यत्र तप्तं मया तपः

tadā vaivasvataḥ prāha bhūmāvastyarbudācalaḥ | tatra me'tipriyaṃ tīrthaṃ yatra taptaṃ mayā tapaḥ

Da sprach Vaivasvata (Yama): „Auf Erden gibt es den Berg Arbuda. Dort ist ein mir überaus lieber Tīrtha, wo ich selbst einst Askese übte.“

तदाthen
तदा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb)
वैवस्वतःVaivasvata (Yama)
वैवस्वतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवैवस्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; यम-नाम
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√अह्/√ब्रू (धातु; लिट्-रूप ‘प्राह’)
Formलिट्-लकार (परोक्शभूत/Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; Parasmaipada
भूमौon earth
भूमौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular
अस्तिthere is
अस्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान/Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; Parasmaipada
अर्बुदाचलःMount Arbuda
अर्बुदाचलः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअर्बुद (प्रातिपदिक) + अचल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: ‘अर्बुद-नामकः अचलः’
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
मेmy
मे:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; enclitic genitive ‘of me/my’
अतिप्रियम्very dear
अतिप्रियम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (अव्यय/उपसर्ग) + प्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय: ‘अति-प्रिय’
तीर्थम्a sacred ford/pilgrimage place
तीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक-देशवाचक (relative adverb ‘where’)
तप्तम्was performed (austerity)
तप्तम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√तप् (धातु) → तप्त (कृदन्त, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; here ‘performed/undertaken’ (tapas)
मयाby me
मया:
Kartr (Agent/कर्तृ)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular
तपःausterity, penance
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; here object of ‘तप्तम्’

Yama (Vaivasvata/Dharmarāja)

Tirtha: Yama-priya tīrtha on Arbudācala

Type: kshetra

Listener: Yamadūtas (messengers)

Scene: Dharmarāja (Yama) speaks with solemn authority, pointing toward the earth/landscape as Arbudācala rises—forested slopes, rocky peak, and a luminous tīrtha spot where he once performed austerities.

V
Vaivasvata
Y
Yama
A
Arbudācala
T
Tīrtha

FAQs

A tīrtha becomes supremely potent when sanctified by tapas; even Dharmarāja venerates such places, showing that sacred geography is rooted in spiritual practice.

A Yama-associated tīrtha on Arbudācala (Arbuda Mountain/Mount Abu), described as especially dear to Vaivasvata.

Tapas (austerity) is referenced as the sanctifying act; no specific vrata or bathing rule is stated in this verse.