Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

तस्मिंस्तीर्थे स राजेन्द्रो मितभक्षो जितेन्द्रियः । सहस्रमेकं वर्षाणां तत आसीत्फलाशनः

Transliteration

tasmiṃstīrthe sa rājendro mitabhakṣo jitendriyaḥ | sahasramekaṃ varṣāṇāṃ tata āsītphalāśanaḥ

Translation

An jenem Tīrtha lebte der König—maßvoll im Essen und Herr seiner Sinne—daraufhin tausend Jahre lang, indem er allein von Früchten zehrte.

Word by Word

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• तीर्थे: at the sacred place
• तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• राजेन्द्रः: king of kings, great king
• राजेन्द्रः: Karta (Apposition/कर्ता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञाम् इन्द्रः)

• मितभक्षः: moderate in food
• मितभक्षः: Karta (Qualifier of subject/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मित (प्रातिपदिक) + भक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् सः इति; कर्मधारयः (मितः भक्षः यस्य)

• जितेन्द्रियः: having conquered the senses
• जितेन्द्रियः: Karta (Qualifier of subject/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √जि) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् सः इति; कर्मधारय/तत्पुरुषभावः (जितानि इन्द्रियाणि येन)

• सहस्रम्: a thousand
• सहस्रम्: Karman (Measure/परिमाण)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; संख्यावाचक (numeral)

• एकम्: one
• एकम्: Karman (Measure-qualifier/परिमाणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् सहस्रम् इति

• वर्षाणाम्: of years
• वर्षाणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन (plural)

• ततः: thereafter
• ततः: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त-अव्यय (ablatival adverb: thereafter/from then)

• आसीत्: was, became
• आसीत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• फलाशनः: one who ate fruits
• फलाशनः: Karta (Qualifier of subject/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: फल (प्रातिपदिक) + आशन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् सः इति; षष्ठी-तत्पुरुषः (फलानाम् आशनः)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ambārīṣa-tīrtha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nṛpaśreṣṭha

Visual Art Cues

Scene: Ambārīṣa lives simply by the tīrtha for a thousand years: seated in meditation, a small leaf-plate of fruits nearby, senses withdrawn; seasons pass in the background—rain, autumn, winter—while the sacred water remains constant.

Characters & Entities

• Ambārīṣa
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Self-restraint—especially in food and senses—purifies intention and makes spiritual practice steady and fruitful.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Ambārīṣa tīrtha where the rājaṛṣi undertook long austerities.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas through dietary discipline: mitāhāra and phalāśana (subsisting on fruits).