Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

Devanagari script

तस्मिन्मन्द त्वया भिन्ने न वर्षति शतक्रतुः । एतद्वदति दैवज्ञा ज्योतिःशास्त्रविचक्षणाः

Transliteration

tasminmanda tvayā bhinne na varṣati śatakratuḥ | etadvadati daivajñā jyotiḥśāstravicakṣaṇāḥ

Translation

„Wenn jener Wagen von dir, o Manda, zerbrochen wird, dann wird Śatakratu (Indra) keinen Regen senden. So sprechen die Sterndeuter, kundig in der Wissenschaft der Gestirne und der Vorzeichen.“

Word by Word

• तस्मिन्: in that (situation/place)
• तस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• मन्द: O Manda (slow one; here a name/epithet)
• मन्द: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-एकवचनम् (Vocative singular)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• भिन्ने: when (it is) split/broken
• भिन्ने: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: भिद् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय) → भिन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः भूतकर्मणि/भूतभावे; (तस्मिन् इति सह)

• न: not
• न: Modifier (Nishedha/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम् (negation particle)

• वर्षति: rains
• वर्षति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृष् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• शतक्रतुः: Śatakratu (Indra)
• शतक्रतुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शतक्रतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; इन्द्रस्य नाम

• एतत्: this (statement/thing)
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• वदति: says
• वदति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• दैवज्ञाः: astrologers
• दैवज्ञाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दैवज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• ज्योतिःशास्त्रविचक्षणाः: skilled in the science of astrology
• ज्योतिःशास्त्रविचक्षणाः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्योतिः-शास्त्र-विचक्षण (प्रातिपदिक; components: ज्योतिः + शास्त्र + विचक्षण)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (दैवज्ञाः इति विशेष्यस्य)

Speaker

Daśaratha

Visual Art Cues

Scene: A tense court or roadside scene: astrologers (daivajñas) point to a broken cart and warn that Indra will withhold rain; the sky is heavy, clouds restrained, omens in the air.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Manda (Śanaiścara)
• Śatakratu (Indra)
• Daivajña
• Jyotiḥśāstra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic harmony is tied to worldly welfare; dharmic vigilance protects prosperity such as timely rains.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse continues the tīrtha-māhātmya narrative but does not itself name a particular pilgrimage site.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it explains consequences (lack of rain) based on jyotiṣa testimony.