Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

ततश्च गोकुले कृत्स्ने जाते तृष्णाविवर्जिते । गोपालोऽपि तृषार्तस्तु तस्मिंस्तोये विवेश च

tataśca gokule kṛtsne jāte tṛṣṇāvivarjite | gopālo'pi tṛṣārtastu tasmiṃstoye viveśa ca

Als dann ganz Gokula vom Durst befreit war, trat auch der Kuhhirt — obgleich vom Durst gequält — in jenes Wasser hinein.

tataḥthen, thereafter
tataḥ:
Adhikarana (Context/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (indeclinable adverb): ‘thereupon/then’
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction): समुच्चय (and)
gokulein Gokula
gokule:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootgokula (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; स्थानवाचक (locative)
kṛtsneentire, whole
kṛtsne:
Adhikarana (Qualifier/अधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootkṛtsna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifying gokule)
jātehaving become, being
jāte:
Adhikarana (State/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootjan (धातु) + jāta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘being/when it had become’ (agreeing with gokule)
tṛṣṇā-vivarjitefree from thirst
tṛṣṇā-vivarjite:
Adhikarana (State/अधिकरण)
TypeAdjective
Roottṛṣṇā (प्रातिपदिक) + vivarjita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (तृष्णया विवर्जितः), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) ‘devoid of thirst’ (agreeing with gokule)
gopālaḥthe cowherd
gopālaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootgopāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
apialso, even
api:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय (particle): अपि = ‘also/even’
tṛṣā-ārtaḥafflicted by thirst
tṛṣā-ārtaḥ:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛṣā (प्रातिपदिक) + ārta (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (तृषया आर्तः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying gopālaḥ)
tubut, indeed
tu:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय (particle): विरोध/विशेष (but/indeed)
tasminin that (place/thing)
tasmin:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘in that’
toyein the water
toye:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Roottoya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘in water’
viveśaentered
viveśa:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-viś (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction): समुच्चय (and)

Sūta

Type: kund

Scene: A parched Gokula landscape suddenly calms as a fresh water-source appears; a thirsty cowherd steps into the newly arisen water while villagers and cattle look on in relief.

G
Gokula
G
Gopāla (cowherd)
G
Gomukha-tīrtha (implied)

FAQs

When a tīrtha arises, it relieves both collective hardship and individual affliction—inviting even the suffering to step into purification.

Gomukha-tīrtha, whose waters remove thirst and draw the afflicted cowherd into contact with them.

The act of entering the water implies snāna (ritual bathing), a standard tīrtha practice for purification and merit.