Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 56

उदङ्मुखश्च यो रात्रौ दिवा वा दक्षिणामुखः । मूत्रोत्सर्गं पुरीष वा प्रकुर्याद्भक्ष्य एव सः

udaṅmukhaśca yo rātrau divā vā dakṣiṇāmukhaḥ | mūtrotsargaṃ purīṣa vā prakuryādbhakṣya eva saḥ

Wer nachts nach Norden gewandt uriniert oder Stuhl absetzt, oder tagsüber nach Süden gewandt—der wird wahrlich als „zum Verzehr bestimmt“ erklärt, dem schnellen Unheil preisgegeben.

उदङ्मुखःfacing north
उदङ्मुखः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootउदङ् + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (उदङ्=उत्तरं, तन्मुखः); (north-facing)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (and)
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (who)
रात्रौat night
रात्रौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; (at night)
दिवाby day
दिवा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootदिवा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb: by day)
वाor
वा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात (or)
दक्षिणामुखःfacing south
दक्षिणामुखः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootदक्षिणा + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (दक्षिणं मुखं यस्य); (south-facing)
मूत्रोत्सर्गम्urination
मूत्रोत्सर्गम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमूत्र + उत्सर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (मूत्रस्य उत्सर्गः); (urination)
पुरीषम्excrement
पुरीषम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुरीष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (feces/excrement)
वाor
वा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात (or)
प्रकुर्यात्should do
प्रकुर्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + कृ (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; (should do/perform)
भक्ष्यःto be eaten; devourable
भक्ष्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootभक्ष् (धातु) + य (कृत्-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; यत्/य-प्रत्ययान्त (gerundive sense: to be eaten)
एवindeed
एव:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (particle of emphasis: indeed/only)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (he)

Narratorial (contextual instruction within the Māhātmya; explicit speaker not stated in this verse)

Type: kshetra

Scene: A schematic moral scene: a pilgrim about to relieve himself is redirected by a priest/guardian away from the sacred axis; directional markers (sun/day, moon/night) show the rule’s time-dependence.

FAQs

Purāṇic dharma links bodily discipline and spatial orientation with spiritual safety and auspiciousness.

This is a general conduct rule within the Tīrthamāhātmya narrative frame, not a single named site in this verse.

Directional restrictions for relieving oneself: avoid north-facing at night and south-facing by day.