Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 31

Devanagari script

गच्छ शीघ्रं द्विजश्रेष्ठ श्रांतोऽसि निजमंदिरम् । पश्य बंधुजनं सर्वं सोत्कण्ठं तत्कृते स्थितम्

Transliteration

gaccha śīghraṃ dvijaśreṣṭha śrāṃto'si nijamaṃdiram | paśya baṃdhujanaṃ sarvaṃ sotkaṇṭhaṃ tatkṛte sthitam

Translation

„Geh eilends, o Bester der Brāhmaṇas; du bist ermattet—kehr in dein eigenes Haus zurück. Sieh all deine Verwandten, die dort voller Bangigkeit stehen und sich nach dir sehnen.“

Word by Word

• गच्छ: go
• गच्छ: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb)

• द्विजश्रेष्ठ: O best of the twice-born
• द्विजश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज-श्रेष्ठ (प्रातिपदिक); द्विज + श्रेष्ठ
• Form: तत्पुरुष-समास (द्विजानां श्रेष्ठः), पुल्लिङ्ग, संबोधन, एकवचन

• श्रान्तः: tired
• श्रान्तः: Karta (Subject-complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रान्त (कृदन्त-प्रातिपदिक) < श्रम् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate adjective to त्वम्

• असि: you are
• असि: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• निजमन्दिरम्: (to) your own house/temple
• निजमन्दिरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निज-मन्दिर (प्रातिपदिक); निज + मन्दिर
• Form: कर्मधारय-समास (निजं मन्दिरम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गच्छ इति कर्म

• पश्य: see
• पश्य: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• बन्धुजनम्: the group of relatives
• बन्धुजनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बन्धु-जन (प्रातिपदिक); बन्धु + जन
• Form: तत्पुरुष-समास (बन्धूनां जनः), पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बन्धुजनम् इति विशेषण

• सोत्कण्ठम्: eager/longing
• सोत्कण्ठम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स-उत्कण्ठ (प्रातिपदिक); स (उपसर्ग/सह) + उत्कण्ठ
• Form: अव्ययीभाव-समास (उत्कण्ठया सह), पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बन्धुजनम् इति विशेषण

• तत्कृते: for your sake/for that purpose
• तत्कृते: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: तद्-कृत (प्रातिपदिक); तद् + कृत
• Form: सप्तमी-तत्पुरुषवत् अव्ययप्रयोग (तत् कृते = तस्य कारणे/for that purpose)

• स्थितम्: standing/waiting
• स्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बन्धुजनम् इति विशेषण

Speaker

Sahasrāṃśu (Sūrya, the Sun-god)

Visual Art Cues

Scene: The deity gently dismisses the brāhmaṇa, who looks exhausted yet relieved; in the distance, family members wait with anxious faces at the threshold of a home.

Characters & Entities

• Sahasrāṃśu
• dvija (Brāhmaṇa)
• bandhujana (kinsmen)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine grace restores the devotee and returns him to dharmic life—family duties and right living resume after purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Within Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya, the episode points to a local tīrtha context connected with solar worship (Bhāskara-related sanctity), though the exact place-name is not stated in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed in this verse; it is an instruction to return home after the sacred encounter.