Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 20

Devanagari script

श्रीभगवानुवाच । अहं जानामि तत्क्षेत्रं सुपुण्यं पापनाशनम् । तापसैः कीर्तितं नित्यं ममान्यैस्तीर्थयात्रिकैः

Transliteration

śrībhagavānuvāca | ahaṃ jānāmi tatkṣetraṃ supuṇyaṃ pāpanāśanam | tāpasaiḥ kīrtitaṃ nityaṃ mamānyaistīrthayātrikaiḥ

Translation

Der erhabene Herr sprach: Ich kenne jenes heilige Kṣetra—von höchstem Verdienst und sündenvernichtend—das unablässig von Asketen und von anderen Tīrtha-Pilgern gepriesen wird.

Word by Word

• श्रीभगवान्: the Blessed Lord
• श्रीभगवान्: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + भगवान् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (‘श्रीमान् भगवान्’)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• जानामि: know
• जानामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (क्षेत्रम्)

• क्षेत्रम्: holy place/field
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सुपुण्यम्: very meritorious
• सुपुण्यम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/प्रत्ययार्थ) + पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (क्षेत्रम्)

• पापनाशनम्: destroyer of sins
• पापनाशनम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘पापस्य नाशनम्’); विशेषणम् (क्षेत्रम्)

• तापसैः: by ascetics
• तापसैः: Karana/Agent-instrument (By whom/करण)
• Type: Noun
• Root: तापस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन

• कीर्तितम्: praised
• कीर्तितम्: Kriya (Predicative/क्रिया-विशेष्य)
• Type: Verb
• Root: कीर्तय् (धातु, णिच्)
• Form: क्त (भूतकर्मणि/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (क्षेत्रम्) इति कर्मणि-प्रयोगः ‘praised’

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriyā-viśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् क्रियाविशेषण-प्रयोगः (adverb: always)

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• अन्यैः: other
• अन्यैः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषणम् (तीर्थयात्रिकैः)

• तीर्थयात्रिकैः: by pilgrims
• तीर्थयात्रिकैः: Karana/Agent-instrument (By whom/करण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक) + यात्रिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘तीर्थस्य यात्रिकाः’)

Speaker

Śrī Bhagavān (Śrī Kṛṣṇa / Mādhava / Acyuta)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The Blessed Lord speaks with calm certainty, describing a supremely holy kṣetra; ascetics and pilgrims appear in the background as witnesses to its fame.

Characters & Entities

• Śrī Bhagavān (Kṛṣṇa)
• Ascetics (Tāpasas)
• Tīrtha-yātrikas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A true tīrtha is validated by saintly praise and yields pāpa-kṣaya (destruction of sin) and puṇya (spiritual merit) to pilgrims.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Lord refers to “that kṣetra” under discussion in Adhyāya 73; the exact toponym is supplied in the surrounding narrative of the chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

No single rite is named; the verse endorses tīrtha-yātrā (pilgrimage) as a sin-destroying dharmic practice.