Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 56

ततः प्रभातसमये प्रोद्गते रविमंडले । मृतोऽहं क्षुधयाविष्टः स्थानेऽत्रैव द्विजोत्तमाः

tataḥ prabhātasamaye prodgate ravimaṃḍale | mṛto'haṃ kṣudhayāviṣṭaḥ sthāne'traiva dvijottamāḥ

Dann, in der Morgendämmerung, als die Sonnenscheibe aufstieg, starb ich genau hier an diesem Ort, vom Hunger überwältigt—o ihr Besten der Brahmanen.

ततःthen, thereafter
ततः:
Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, अनन्तरार्थक (indeclinable: ‘then/thereafter’)
प्रभातसमयेat dawn-time
प्रभातसमये:
Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रभात (प्रातिपदिक) + समय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (प्रभातस्य समयः), पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
प्रोद्गतेwhen (it) had risen
प्रोद्गते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeVerb
Rootप्र + उद् + गम् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle) ‘प्रोद्गत’, नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ‘रविमण्डले’ इत्यस्य विशेषणम्
रविमण्डलेin the sun’s orb (when the sun had risen)
रविमण्डले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (रवेः मण्डलम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
मृतःdead
मृतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootमृ (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle) ‘मृत’, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विशेषणम्
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
क्षुधयाby hunger
क्षुधया:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootक्षुध्/क्षुधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
आविष्टःovercome, seized
आविष्टः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootआ + विश् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle) ‘आविष्ट’, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विशेषणम्
स्थानेin the place
स्थाने:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक (indeclinable adverb: ‘here’)
एवindeed, just
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण (emphatic particle)
द्विजोत्तमाःO best of the twice-born
द्विजोत्तमाः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (द्विजानाम् उत्तमाः), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; संबोधनार्थे (vocative sense)

Rājā (continuing narration)

Tirtha: Mahākāla-kṣetra (implied)

Type: kshetra

Listener: Dvijottamāḥ (best of Brahmins)

Scene: At sunrise, the temple courtyard glows; a pilgrim collapses from hunger near the sanctum threshold, while the other and nearby attendants look on in grief; the rising sun frames the solemn moment.

S
Sūrya (implicit: ravi)

FAQs

Even death occurring within a sanctified space becomes woven into the Purāṇic logic of grace and merit, especially when preceded by worship and vigil.

The “very place” (atraiva sthāne) of Mahākāla/Hara’s temple setting in this Tīrthamāhātmya context; the verse stresses salvific sacred space rather than naming a geography.

No new prescription; it continues the account of vigil/austerity culminating at dawn.