Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

एवं तस्य महीपस्य राज्यस्थस्य जडात्मनः । बालत्वे वर्तमानस्य राज्यं विप्लवमध्यगात्

Transliteration

evaṃ tasya mahīpasya rājyasthasya jaḍātmanaḥ | bālatve vartamānasya rājyaṃ viplavamadhyagāt

Translation

So geriet jenes Reich, während der König zwar in der Herrschaft saß, doch von stumpfem Geist und noch im Kindesalter war, in Aufruhr und Unordnung.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb)

• तस्य: of that
• तस्य: Sambandha
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• महीपस्य: of the king
• महीपस्य: Sambandha
• Type: Noun
• Root: महीप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• राज्यस्थस्य: of (him) who was established in the kingdom
• राज्यस्थस्य: Sambandha
• Type: Adjective
• Root: राज्य+स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: राज्ये स्थितः; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषण (of महीपस्य)

• जडात्मनः: of dull-minded (one)
• जडात्मनः: Sambandha
• Type: Adjective
• Root: जड+आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: जडः आत्मा यस्य; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषण

• बालत्वे: in childhood
• बालत्वे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: बालत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• वर्तमानस्य: of (him) being (still)
• वर्तमानस्य: Sambandha
• Type: Adjective
• Root: √वृत् (धातु) → वर्तमान (कृदन्त, शतृ/वर्तमानकालिक)
• Form: वर्तमानकालिक-कर्तरि कृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषण (of महीपस्य)

• राज्यम्: the kingdom
• राज्यम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (subject of ‘अगात्’)

• विप्लवम्: turmoil, upheaval
• विप्लवम्: Karma (goal within compound)
• Type: Noun
• Root: विप्लव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासे पूर्वपद (in compound)

• मध्यगात्: entered, came into
• मध्यगात्: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: मध्य+√गम् (धातु) → मध्यगत (कृदन्त) / alternatively √गम् लुङ्
• Form: लुङ्-लकार (Aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘मध्य’ उपसर्गवत्/पूर्वपद-सम्बन्ध (entered into the middle)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Nāgarakhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A troubled kingdom: factions, anxious citizens, ministers overwhelmed; the child-king sits silent, symbolizing governance without voice/agency.

Characters & Entities

• kingdom
• child-king

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A ruler’s incapacity destabilizes society; dharma demands corrective action through wise guidance and sacred means.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is preparatory; the glorification centers on Sārasvata Tīrtha in Hāṭakeśvara-kṣetra, introduced soon after.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.