Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

अद्येयं कार्तिकी पुण्या कृत्तिकायोगसंयुता । यस्यां स्नाने नरैः श्रेयः प्राप्यते पुष्करोदके । आद्यं तु पुष्करं दूरे न गन्तुं शक्यतेऽधुना

adyeyaṃ kārtikī puṇyā kṛttikāyogasaṃyutā | yasyāṃ snāne naraiḥ śreyaḥ prāpyate puṣkarodake | ādyaṃ tu puṣkaraṃ dūre na gantuṃ śakyate'dhunā

Heute ist die heilige Kārttikī, verbunden mit der Konjunktion der Kṛttikā; wer sich an diesem Tag in den Wassern von Puṣkara badet, erlangt geistliches Heil und Verdienst. Doch das ursprüngliche Puṣkara liegt fern, und jetzt ist es nicht möglich, dorthin zu gehen.

अद्यtoday
अद्य:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (today/now)
इयम्this
इयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कार्तिकीKārtikī (day)
कार्तिकी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकार्तिकी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पुण्याholy
पुण्या:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'कार्तिकी' इति विशेषण
कृत्तिकायोगसंयुताjoined with Kṛttikā-yoga
कृत्तिकायोगसंयुता:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत्तिका (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक) + संयुत (प्रातिपदिक/क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कृत्तिकायोगेन संयुता)
यस्याम्in which (day)
यस्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (referring to 'कार्तिकी')
स्नानेin bathing
स्नाने:
Adhikarana (Occasion/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
नरैःby men
नरैः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
श्रेयःspiritual good
श्रेयः:
Karma (Result/object attained/कर्म)
TypeNoun
Rootश्रेयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्राप्यतेis obtained
प्राप्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense: is obtained)
पुष्करोदकेin the water of Puṣkara
पुष्करोदके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पुष्करस्य उदकम्)
आद्यम्the first
आद्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootआद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'पुष्करम्' इति विशेषण
तुbut
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अवधारण-अव्यय (but/indeed)
पुष्करम्Puṣkara (the first)
पुष्करम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
दूरेfar away
दूरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootदूर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाववत् प्रयोग (locative of state: at a distance)
not
:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
गन्तुम्to go
गन्तुम्:
Karma (Complement of ability/कर्म)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), अव्ययवत्; 'शक्यते' इत्यस्य पूरक
शक्यतेis possible
शक्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootशक् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (it is possible)
अधुनाnow
अधुना:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअधुना (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (now)

Viśvāmitra (embedded thought/utterance reported by Sūta)

Tirtha: Puṣkaratraya / Puṣkara-udaka (local manifestation)

Type: kund

Listener: Ṛṣayaḥ

Scene: Viśvāmitra speaks to himself in resolve: the sky marked by Kṛttikā stars, three lotus-filled pools nearby; a distant horizon suggests faraway Puṣkara, unreachable now.

V
Viśvāmitra
K
Kārttikī
K
Kṛttikā
P
Puṣkara (waters)
Ā
Ādya Puṣkara (primary Puṣkara)

FAQs

When sacred time arrives, one should not miss dharma due to distance; a nearby sanctified tīrtha can confer the intended merit.

Puṣkara waters in the local Puṣkara-traya, contrasted with the distant “Ādya Puṣkara.”

Kārttikī bathing in Puṣkara water—especially under the Kṛttikā conjunction—is said to yield śreyas (spiritual good).