Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 51

आनन्दितेन भवता प्रार्थितोऽहं यतो मुने । आनन्देश्वरसंज्ञस्तु ख्यातिं यास्यामि भूतले । एतत्पुरं च मे नाम्ना आनन्दाख्यं भविष्यति

ānanditena bhavatā prārthito'haṃ yato mune | ānandeśvarasaṃjñastu khyātiṃ yāsyāmi bhūtale | etatpuraṃ ca me nāmnā ānandākhyaṃ bhaviṣyati

O Weiser, weil du Mich in geistiger Freude gebeten hast, werde Ich auf Erden unter dem Namen „Ānandeśvara“ berühmt werden. Und auch diese Stadt wird nach Meinem Namen „Ānandā“ heißen.

आनन्दितेनpleased, delighted
आनन्दितेन:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootआनन्दित (कृदन्त; √नन्द् धातु, क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (भवता)
भवताby you (honorific)
भवता:
Karana (Agent-instrument in passive/करण)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; आदरार्थक
प्रार्थितःrequested, entreated
प्रार्थितः:
Karta (Subject in passive/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रार्थित (कृदन्त; √अर्थ्/प्रार्थ् धातु, क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि-प्रयोग (past passive participle)
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यतःsince, because
यतः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootयतः (अव्यय)
Formहेत्वर्थक-अव्यय ('since/because')
मुनेO sage
मुने:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
आनन्देश्वरसंज्ञः(I) having the appellation ‘Ānandeśvara’
आनन्देश्वरसंज्ञः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआनन्द + ईश्वर + संज्ञ (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (आनन्देश्वर इति संज्ञा यस्य)
तुindeed, and
तु:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (निपात)
Formअव्यय; अवधारण/विरोधार्थक-निपात
ख्यातिम्fame
ख्यातिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootख्याति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
यास्यामिI shall attain
यास्यामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
भूतलेon earth
भूतले:
Adhikarana (Location)
TypeNoun
Rootभूतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
एतत्this
एतत्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (पुरम्)
पुरम्city
पुरम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
मेmy
मे:
Sambandha (Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन (enclitic)
नाम्नाby name, with the name
नाम्ना:
Karana (Instrument/means)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
आनन्दाख्यम्named ‘Ānanda’
आनन्दाख्यम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootआनन्द + आख्य (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (पुरम्); उपपद-तत्पुरुष ('called Ānanda')
भविष्यतिwill be
भविष्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Śiva

Tirtha: Ānandeśvara; Ānandā (city)

Type: kshetra

Listener: Maṅkaṇaka (muni)

Scene: Śiva declares: because the sage prayed in ānanda, Śiva will be famed as Ānandeśvara, and the city will be called Ānandā—an act of sacred naming that ‘writes’ divinity onto the landscape.

Ā
Ānandeśvara (Śiva)
Ā
Ānandā (city/place-name)
M
Muni (the sage devotee)

FAQs

A sacred place gains enduring holiness when divine presence is invoked through sincere, joy-filled devotion, leading to sanctified names and fame.

The Ānandeśvara-sthala and the city that becomes known as Ānandā are explicitly established as the chapter’s sanctified locale.

No explicit rite is given; the verse functions as a sthala-etymology (name-origin) grounded in prayer and divine assent.