Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 20

Devanagari script

सरस्वत्युवाच । अहं कन्या सुरश्रेष्ठ पातालतलवाहिनी । जनस्पर्शभयाद्भीता नागच्छामि महीतले

Transliteration

sarasvatyuvāca | ahaṃ kanyā suraśreṣṭha pātālatalavāhinī | janasparśabhayādbhītā nāgacchāmi mahītale

Translation

Sarasvatī sprach: „O Bester der Götter, ich bin eine Jungfrau und ströme durch die Bereiche der Pātāla. Aus Furcht vor der Berührung durch Menschen komme ich nicht an die Oberfläche der Erde.“

Word by Word

• सरस्वती: Sarasvatī
• सरस्वती: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• कन्या: a maiden
• कन्या: Karta (Predicate nominative/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-नाम (predicate noun)

• सुरश्रेष्ठ: O best of gods
• सुरश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सुराणां श्रेष्ठ)

• पातालतलवाहिनी: flowing along the netherworld’s surface
• पातालतलवाहिनी: Karta (Qualifier of subject/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाताल (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक) + वाहिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (अहम्/सरस्वती); षष्ठी-तत्पुरुष (पातालस्य तलम्) + तत्पुरुष (तल-वाहिनी)

• जनस्पर्शभयात्: from fear of human touch
• जनस्पर्शभयात्: Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक) + स्पर्श (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/हेतु), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जनस्य स्पर्शः) + तत्पुरुष (स्पर्श-भयम्)

• भीता: afraid
• भीता: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: भी (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (past participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘frightened’

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• आगच्छामि: I come, I go to
• आगच्छामि: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present); उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• महीतले: on the earth’s surface
• महीतले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (महेः तलम्)

Speaker

Sarasvatī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gupta-Sarasvatī (Hidden Sarasvatī) context for the Brahma-śilā tīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Brahmā (addressed as sura-śreṣṭha)

Visual Art Cues

Scene: Sarasvatī as a modest maiden-goddess speaks to a deva (Brahmā), with a dark-blue subterranean realm below and a faint earth-surface above, indicating her hidden flow.

Characters & Entities

• Sarasvatī
• Brahmā (implied addressee: suraśreṣṭha)
• Pātāla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacredness is guarded through purity; divine presences may remain concealed to preserve sanctity from casual contact.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The concealed Sarasvatī current associated with the Citraśilā/Mahāhrada tīrtha setting in Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed here; it explains why the goddess hesitates to appear openly on earth.