Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 45

ततः स दैवयोगेन प्रसुप्तः शयने शुभे । दष्टः सर्पेण मुक्तश्च इन्द्रसेनो महीपतिः । वियुक्तश्चैव सहसा जीवितव्येन तत्क्षणात्

tataḥ sa daivayogena prasuptaḥ śayane śubhe | daṣṭaḥ sarpeṇa muktaśca indraseno mahīpatiḥ | viyuktaścaiva sahasā jīvitavyena tatkṣaṇāt

Daraufhin, durch die Macht des göttlichen Geschicks, wurde König Indrasena, als er auf seinem glückverheißenden Lager schlief, von einer Schlange gebissen und vom Leben entlassen; in eben diesem Augenblick wurde er jäh von seiner Lebensspanne getrennt.

ततःthen/thereupon
ततः:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
Formअव्यय (adverb: 'then/thereupon')
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
दैवयोगेनby divine dispensation
दैवयोगेन:
Karana (Cause/Means/करण)
TypeNoun
Rootदैव (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; तत्पुरुष (दैवः योगः)
प्रसुप्तःasleep
प्रसुप्तः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र (उपसर्ग) + सुप्/स्वप् (धातु; √स्वप्) + क्त → प्रसुप्त
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (past participle: 'fallen asleep')
शयनेon the bed
शयने:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
शुभेauspicious
शुभे:
Adhikarana (Location-qualifier/अधिकरणविशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
दष्टःbitten
दष्टः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootदंश् (धातु; √दंश्) + क्त → दष्ट
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (past participle: 'bitten')
सर्पेणby a snake
सर्पेण:
Karana (Agent/Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसर्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
मुक्तःreleased/freed
मुक्तः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootमुच् (धातु; √मुच्) + क्त → मुक्त
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (past participle: 'released/freed')
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
इन्द्रसेनःIndrasena
इन्द्रसेनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइन्द्रसेन (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
महीपतिःlord of the earth, king
महीपतिः:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (महीः पतिः)
वियुक्तःseparated
वियुक्तः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootवि (उपसर्ग) + युज् (धातु; √युज्) + क्त → वियुक्त
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (past participle: 'separated')
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
सहसाsuddenly
सहसा:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formरीति-अव्यय (manner adverb: 'suddenly')
जीवितव्येनfrom/with life (life-force)
जीवितव्येन:
Karana (Cause/Instrument/करण)
TypeNoun
Rootजीव् (धातु; √जीव्) + तव्यत् (कृत्) → जीवितव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; तव्यत्-प्रत्यय (necessity/gerundive sense used as abstract: 'life/that which must be lived')
तत्क्षणात्from that very moment
तत्क्षणात्:
Apadana (Separation-from time/अपादान)
TypeNoun
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + क्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; तत्पुरुष (तस्मिन् क्षणे)

Sūta (Lomaharṣaṇa) speaking to the sages (deduced)

Tirtha: Ahisambhava-tīrtha (narrative impetus; not named in this verse)

Type: kshetra

Scene: A palace night scene: Indrasena asleep on an ornate bed; a serpent strikes; attendants frozen; the subtle departure of prāṇa depicted as a luminous thread leaving the body.

I
Indrasena
S
Sarpa (serpent)
D
Daiva (destiny)

FAQs

Human power and merit are fragile before daiva; hence dharma provides remedial pathways (tīrtha and rites) when sudden death strikes.

The chapter’s serpent-associated tīrtha is the implied solution that the narrative is moving toward.

None directly; it narrates the qualifying circumstance—death by serpent bite—that triggers the need for special śrāddha.