Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 89

Devanagari script

तस्मात्त्वं हि मया त्यक्तः सांप्रतं हि न मे गुरुः । अविशषेण शिष्यार्थं यदादेशं प्रयच्छसि

Transliteration

tasmāttvaṃ hi mayā tyaktaḥ sāṃprataṃ hi na me guruḥ | aviśaṣeṇa śiṣyārthaṃ yadādeśaṃ prayacchasi

Translation

Darum habe ich dich nun verlassen; gegenwärtig bist du nicht mehr mein Guru. Dennoch, ohne Unterschied, gewähre die Unterweisung, die du zum Wohl eines Schülers erteilen würdest.

Word by Word

• तस्मात्: from that (therefore)
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्; सर्वनाम

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphatic)

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• त्यक्तः: abandoned/left
• त्यक्तः: Karta (Predicate complement/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘त्वम्’ इत्यस्य विशेषणरूपेण

• सांप्रतम्: now, at present
• सांप्रतम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सांप्रतम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphatic)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• मे: my
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्

• गुरुः: teacher
• गुरुः: Karta (Subject complement/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• अविशषेण: without distinction, generally
• अविशषेण: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अविशेष (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-एकवचनरूपेण अव्ययीभावार्थे (adverbial instrumental: ‘without distinction’); अव्ययवत् प्रयोगः

• शिष्य-अर्थम्: for the disciple’s sake
• शिष्य-अर्थम्: Karma (Object/purpose/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिष्य (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive determinative: ‘for the sake of the disciple’), नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• यत्: which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• आदेशम्: instruction, command
• आदेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आदेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• प्रयच्छसि: you give, you grant
• प्रयच्छसि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + यम् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), मध्यमपुरुषः (2nd person), एकवचनम्, परस्मैपदम्

Speaker

Yājñavalkya

Visual Art Cues

Scene: Yājñavalkya, composed, declares separation; his posture is firm but not insulting. The guru appears conflicted; disciples watch in silence.

Characters & Entities

• Yājñavalkya
• Śākalya (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma may require separation from wrongdoing, yet one should still seek truth and instruction without ego.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode proceeds toward Viśvāmitra-hrada, where spiritual restoration is sought through tīrtha practice.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual here; it frames the narrative that later includes snāna and devotion.