Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

पार्वत्युवाच । ध्यानयोगमहं प्राप्य ज्ञानयोगमवाप्नुयाम् । तथा कुरुष्व देवेश यथाहममरी भव

Transliteration

pārvatyuvāca | dhyānayogamahaṃ prāpya jñānayogamavāpnuyām | tathā kuruṣva deveśa yathāhamamarī bhava

Translation

Pārvatī sprach: „Nachdem ich den Yoga der Meditation erlangt habe, möge ich auch den Yoga der wahren Erkenntnis erreichen. O Herr der Götter, füge es so, dass ich unsterblich werde.“

Word by Word

• पार्वती: Pārvatī
• पार्वती: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पार्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect); प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• ध्यानयोगम्: dhyāna-yoga
• ध्यानयोगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ध्यानयोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (2nd/कर्म), एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्राप्य: having attained
• प्राप्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्य (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); पूर्वक्रिया

• ज्ञानयोगम्: jñāna-yoga
• ज्ञानयोगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्ञानयोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अवाप्नुयाम्: may I obtain
• अवाप्नुयाम्: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative); उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• तथा: thus/in that way
• तथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• कुरुष्व: do (you)
• कुरुष्व: Kriya (Imperative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative); मध्यम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• देवेश: O Lord of gods
• देवेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; ‘देवानाम् ईशः’

• यथा: so that
• यथा: Sambandha (Clause linker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्धबोधक (conjunction: ‘so that/as’)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अमरी: an immortal (female)
• अमरी: Karta (Predicate nominative/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अमरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘अमर-स्त्री’ (immortal woman)

• भव: become
• भव: Kriya (Imperative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative); मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Pārvatī

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śiva (Devēśa)

Visual Art Cues

Scene: Pārvatī, seated in composed meditation posture, addresses Śiva with folded hands, requesting the ascent from meditation to liberating knowledge and the boon of deathlessness.

Characters & Entities

• Pārvatī
• Deveśa (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Meditation is presented as a foundation that ripens into liberating knowledge, culminating in ‘deathlessness’ (mokṣa).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is dialogic and doctrinal; the chapter sits within the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya stream but does not name a new site.

What ritualistic prescription is mentioned?

The prescription is yogic: pursue dhyāna-yoga leading into jñāna-yoga.