Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 63

Devanagari script

त्वं गतिः सर्वलोकानां त्वपिता परमेश्वरः । त्वया विना जगत्सर्वं तत्क्षणादेव नश्यति

Transliteration

tvaṃ gatiḥ sarvalokānāṃ tvapitā parameśvaraḥ | tvayā vinā jagatsarvaṃ tatkṣaṇādeva naśyati

Translation

Du bist Zuflucht und letzter Gang aller Welten; du bist ihr Vater, o höchster Herr. Ohne dich würde das ganze Universum in eben diesem Augenblick vergehen.

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• गतिः: refuge/goal
• गतिः: Predicate nominative (विधेय)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सर्व-लोकानाम्: of all worlds/beings
• सर्व-लोकानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः—कर्मधारय (सर्वे लोकाः)

• त्वत्: your
• त्वत्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; सर्वनाम (त्वत्-आदेश)

• पिता: father
• पिता: Predicate nominative (विधेय)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• परम-ईश्वरः: the supreme Lord
• परम-ईश्वरः: Predicate nominative (विधेय)
• Type: Noun
• Root: परम (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—कर्मधारय (परमः ईश्वरः)

• त्वया: by you/with you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; सर्वनाम

• विना: without
• विना: Exclusion (वियोग)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश-अव्यय/निपात; वियोगार्थक (without); तृतीया/पञ्चमी-सहयोगी

• जगत्: the world
• जगत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (अत्र द्वितीया—नश्यति इति क्रियायाः कर्म)

• सर्वम्: entire
• सर्वम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (जगत्)

• तत्-क्षणात्: from that very moment
• तत्-क्षणात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (तस्मिन् क्षणे/तत्क्षण)

• एव: indeed/just
• एव: Emphasis/Restriction (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय

• नश्यति: perishes
• नश्यति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Brāhmaṇas/Vipras praising Nīlarūpa Mahādeva

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee or priest offers a heartfelt stuti before the deity; behind, a symbolic cosmic tableau shows worlds upheld by the Supreme, hinting that without Him all dissolves.

Characters & Entities

• Parameśvara (Śiva)
• Sarvaloka (all worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

All existence depends upon the Supreme Lord; recognizing Śiva as the ultimate refuge is central to Purāṇic dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

It supports the adhyāya’s tīrtha-glorification by presenting Nīlarūpa Mahādeva as the presiding divine power of the sacred locale.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated here; it functions as a stuti (hymn) within the tīrtha narrative.