Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 34

मणिपूरकनामेदं चक्रं तद्धि विमुक्तिदम् । पंचाशच्च तथा वर्णा अंका नाम महेश्वरात्

maṇipūrakanāmedaṃ cakraṃ taddhi vimuktidam | paṃcāśacca tathā varṇā aṃkā nāma maheśvarāt

Dieses Cakra heißt Maṇipūraka und gewährt wahrlich Mokṣa, die Befreiung. Auch die fünfzig Buchstaben, bekannt als „Aṃkā“, sollen von Maheśvara ausgehen.

मणिपूरकनामnamed ‘Maṇipūraka’
मणिपूरकनाम:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमणिपूरक (प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; ‘मणिपूरक-नाम’ इति नामविशेषणम् (having the name ‘Maṇipūraka’)
इदम्this
इदम्:
Viśeṣya (Correlative/विशेष्य)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (demonstrative pronoun)
चक्रम्wheel; chakra
चक्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्
तत्that
तत्:
Viśeṣya (Correlative/विशेष्य)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (correlative pronoun)
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधानार्थ/हेतौ (indeed/for)
विमुक्तिदम्granting liberation
विमुक्तिदम्:
Viśeṣaṇa (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविमुक्ति (प्रातिपदिक) + द (कृदन्त; √दा दाने)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः ‘विमुक्तिं ददाति’ इति (giver of liberation)
पञ्चाशत्fifty
पञ्चाशत्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चाशत् (संख्याप्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; अत्र ‘वर्णाः’ इत्यस्य विशेषणम् (fifty)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) ‘also/likewise’
वर्णाःletters; syllables
वर्णाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्
अङ्काःnumbers; digits
अङ्काः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअङ्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्
नामnamely
नाम:
Sambandha (Appositive marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामनिर्देशे (as/namely)
महेश्वरात्from Maheshvara (Śiva)
महेश्वरात्:
Apādāna (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootमहेश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे पञ्चमी एकवचनम् (ablative: from Mahēśvara)

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha: Maṇipūraka (inner tīrtha)

Type: kund

Scene: A blazing yet controlled lotus-wheel at the navel labeled ‘Maṇipūraka’; around it orbit the fifty Sanskrit letters as golden glyphs emerging from Maheśvara’s radiance.

M
Maṇipūraka-cakra
V
Vimukti
F
Fifty letters (varṇāḥ)
M
Maheśvara

FAQs

Liberation is linked to inner spiritual centers and sacred sound: the cakra and the varṇas (letters) are treated as Śiva-derived powers guiding one toward vimukti.

No single tīrtha is named in this verse; it contributes to the chapter’s broader māhātmya teaching through Śaiva cosmology and mantra doctrine.

No explicit ritual act is prescribed; the verse highlights doctrinal foundations (cakra and varṇa) often associated with japa and mantra-sādhana.