Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

ब्रह्मोवाच । शृणु देवमुने मत्तश्चातुर्मास्यव्रतं शुभम् । यच्छ्रुत्वा भारते खंडे नृणां मुक्तिर्न दुर्लभा

brahmovāca | śṛṇu devamune mattaścāturmāsyavrataṃ śubham | yacchrutvā bhārate khaṃḍe nṛṇāṃ muktirna durlabhā

Brahmā sprach: O göttlicher Weiser, höre von mir das glückverheißende Cāturmāsya-Gelübde; wer es im Lande Bhārata vernimmt, dem ist die Befreiung (mokṣa) für die Menschen nicht schwer zu erlangen.

ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
शृणुlisten
शृणु:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
देवमुनेO divine sage
देवमुने:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + मुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन एकवचन; समासः कर्मधारय (देवश्चासौ मुनिः)
मत्तःfrom me
मत्तः:
Apādāna (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी एकवचन (ablative sg.), ‘from me’
चातुर्मास्यव्रतम्the Cāturmāsya vow
चातुर्मास्यव्रतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचातुर्मास्य (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; समासः तत्पुरुष (चातुर्मास्यं व्रतम्)
शुभम्auspicious
शुभम्:
Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; विशेषणम्
यत्which
यत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) → श्रुत्वा (क्त्वान्त-कृदन्त)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having heard’
भारतेin Bhārata
भारते:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (locative sg.)
खण्डेin the region
खण्डे:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootखण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; ‘in the region/section’
नृणाम्of men/people
नृणाम्:
Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन (genitive pl.)
मुक्तिःliberation
मुक्तिः:
Karta/Viṣaya (Subject/topic/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
not
:
Pratiṣedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
दुर्लभाhard to obtain
दुर्लभा:
Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुर्लभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘muktiḥ’)

Brahmā

Tirtha: Bhārata-varṣa (as karma-bhūmi context)

Type: kshetra

Listener: Nārada

Scene: Brahmā teaching with raised hand in instruction mudrā; Nārada listening intently. Behind them, a stylized map-like motif of Bhārata or a cosmic lotus with ‘Bhārata’ highlighted, suggesting the human realm as liberation-field.

B
Brahmā
N
Nārada
B
Bhārata-khaṇḍa
C
Cāturmāsya-vrata

FAQs

In Bhārata, liberation is made accessible through dharmic vows taught by scripture and received through devoted hearing.

The verse broadly glorifies Bhārata-khaṇḍa (the sacred land of India) as the field where hearing and practicing such vows readily bears mokṣa-fruit.

Hearing the auspicious Cāturmāsya vow’s teaching (and by extension, practicing it as instructed) is presented as a direct aid to liberation.