Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

मार्कंडेय उवाच । तीर्थयात्राप्रसंगेन वयमत्र समागताः । सरय्वाः संगमे पुण्ये कल्ये यास्याम्यहे पुनः

Transliteration

mārkaṃḍeya uvāca | tīrthayātrāprasaṃgena vayamatra samāgatāḥ | sarayvāḥ saṃgame puṇye kalye yāsyāmyahe punaḥ

Translation

Mārkaṇḍeya sprach: „Im Zuge einer Pilgerfahrt zu den Tīrthas sind wir hier zusammengekommen. Am nächsten glückverheißenden Tag werde ich wieder zum heiligen Zusammenfluss der Sarayū gehen.“

Word by Word

• मार्कण्डेयः: Mārkaṇḍeya
• मार्कण्डेयः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन (Nominative singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Speech verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तीर्थयात्राप्रसङ्गेन: due to the occasion of pilgrimage
• तीर्थयात्राप्रसङ्गेन: Hetu/Kāraṇa (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक) + प्रसङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (करण/हेतु), एकवचन (Instrumental singular); तत्पुरुषः (तीर्थयात्रायाः प्रसङ्गः)

• वयम्: we
• वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, बहुवचन (Nominative plural)

• अत्र: here
• अत्र: Deśa-adhikaraṇa (Location/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (here)

• समागताः: have arrived
• समागताः: Karta (Subject predicate/कर्तृवाचक)
• Type: Verb
• Root: सम्+आ+गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘having come/assembled’

• सरय्वाः: of the Sarayū (river)
• सरय्वाः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सरयू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी, एकवचन (Genitive singular)

• सङ्गमे: at the confluence
• सङ्गमे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (अधिकरण), एकवचन (Locative singular)

• पुण्ये: holy
• पुण्ये: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (qualifying सङ्गमे)

• कल्ये: tomorrow / at dawn
• कल्ये: Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; ‘कल्ये’ = प्रातःकाले/श्वः (at dawn/tomorrow)

• यास्यामि: I will go
• यास्यामि: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्/Future); उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अहः: by day / in the day
• अहः: Kāla (Time adjunct/काल)
• Type: Noun
• Root: अहः (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; कालवाचक (accusative of time-duration/point)

• पुनः: again
• पुनः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (again)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sarayū-saṅgama

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: Host/king/householder (contextual; unnamed in given verses)

Visual Art Cues

Scene: Sage Mārkaṇḍeya speaks calmly, indicating the direction of the river confluence; pilgrims with staffs and waterpots gather, preparing for the next day’s journey.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Sarayū

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage gains depth when directed toward famed tīrthas like river confluences, visited at auspicious times with reverence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The puṇya-saṅgama (holy confluence) of the Sarayū river.

What ritualistic prescription is mentioned?

A timing principle is implied: visiting the tīrtha on a ‘kalya’ (auspicious) day/time.