Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 85

बाष्पपूर्णेक्षणा दीना मुक्तकेशी विशेषतः । एष व्याधिविनिर्मुक्तस्तीर्थयात्राफलान्वितः । कुष्ठव्याधिपरित्यक्तः पुनरेष्यति तेंऽतिकम्

bāṣpapūrṇekṣaṇā dīnā muktakeśī viśeṣataḥ | eṣa vyādhivinirmuktastīrthayātrāphalānvitaḥ | kuṣṭhavyādhiparityaktaḥ punareṣyati teṃ'tikam

Mit tränengefüllten Augen, elend und mit gelöstem Haar, klagte sie: „Er wird von Krankheit befreit sein, mit der Frucht der Pilgerfahrt zu den Tīrthas beschenkt; die Lepra ablegend, wird er wieder zu dir zurückkehren.“

बाष्पपूर्णेक्षणाwith eyes full of tears
बाष्पपूर्णेक्षणा:
Karta (कर्ता) (describing the woman)
TypeAdjective
Rootबाष्प + पूर्ण + ईक्षण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (बाष्पैः पूर्णे ईक्षणे यस्याः सा)
दीनाwretched
दीना:
Karta (कर्ता) (apposition)
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मुक्तकेशीwith loosened hair
मुक्तकेशी:
Karta (कर्ता) (apposition)
TypeAdjective
Rootमुक्त + केशिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (मुक्ताः केशाः यस्याः सा)
विशेषतःespecially
विशेषतः:
Adverbial modifier (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविशेषतः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
एषःthis (man)
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
व्याधिविनिर्मुक्तःfreed from disease
व्याधिविनिर्मुक्तः:
Karta (कर्ता) (apposition to एषः)
TypeAdjective
Rootव्याधि + वि-निर्मुक्त (मुच् धातु; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (व्याधेः विनिर्मुक्तः); भूतकृदन्त
तीर्थयात्राफलान्वितःendowed with the fruit of pilgrimage
तीर्थयात्राफलान्वितः:
Karta (कर्ता) (apposition)
TypeAdjective
Rootतीर्थ + यात्रा + फल + अन्वित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (तीर्थयात्रायाः फलैः अन्वितः)
कुष्ठव्याधिपरित्यक्तःabandoned by leprosy-disease (i.e., cured)
कुष्ठव्याधिपरित्यक्तः:
Karta (कर्ता) (apposition)
TypeAdjective
Rootकुष्ठ + व्याधि + परि-त्यक्त (त्यज् धातु; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (कुष्ठव्याधिना परित्यक्तः); भूतकृदन्त
पुनःagain
पुनः:
Adverbial modifier
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
एष्यतिwill come
एष्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootइ (धातु)
Formलृट् (simple future), प्रथमपुरुष, एकवचन
तेto you/your
ते:
Sampradana (सम्प्रदान) / relation (to you)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी (6th/4th), एकवचन; सर्वनाम
अन्तिकम्near (you)
अन्तिकम्:
Karma (कर्म) (goal/place)
TypeNoun
Rootअन्तिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; देशवाचक

Unclear in snippet (lament-description plus consoling assurance; likely narrative voice conveying reassurance to Jāmbavatī in Kṛṣṇa’s presence)

Type: kshetra

Scene: A grief-stricken woman with tear-filled eyes and loosened hair laments, while an unseen assurance (oracle-like voice or messenger) proclaims that the afflicted one will be freed from leprosy and return after completing pilgrimage.

K
Kuṣṭha (leprosy)
T
Tīrtha-yātrā (pilgrimage)
R
Return to family

FAQs

Pilgrimage is portrayed as both purifying and restorative—granting merit and relief from suffering when undertaken with faith.

The chapter’s tīrtha framework connected with Arbuda and the deity of Kuharāśraya-kṣetra, where healing and merit are promised.

Undertaking tīrtha-yātrā is explicitly praised as yielding spiritual ‘fruit’ and even bodily relief from disease.