Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 18

Devanagari script

एवमुक्त्वा सुरश्रे ष्ठोंऽतर्धानं स गतो रविः । धन्वन्तरिः प्रहृष्टात्मा स्वस्थानं च गतस्ततः

Transliteration

evamuktvā suraśre ṣṭhoṃ'tardhānaṃ sa gato raviḥ | dhanvantariḥ prahṛṣṭātmā svasthānaṃ ca gatastataḥ

Translation

Nachdem er so gesprochen hatte, verschwand Ravi (die Sonne), der Beste unter den Göttern, aus dem Blick. Darauf kehrte Dhanvantari, von Freude im Herzen erfüllt, in seine eigene Wohnstatt zurück.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) — ‘एवम्’ = thus

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), ‘having said’

• सुरश्रेष्ठः: the best of the gods
• सुरश्रेष्ठः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सुराणां श्रेष्ठः)

• अन्तर्धानम्: disappearance; invisibility
• अन्तर्धानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्तर्धान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• गतः: went
• गतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकालिक क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘gone’ (finite sense with implied ‘अस्ति’)

• रविः: the Sun
• रविः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• धन्वन्तरिः: Dhanvantari
• धन्वन्तरिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धन्वन्तरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• प्रहृष्टात्मा: with delighted heart
• प्रहृष्टात्मा: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रहृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः (प्रहृष्टः आत्मा यस्य)

• स्वस्थानम्: his own place
• स्वस्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य स्थानम्)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक-निपात)

• गतः: went
• गतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकालिक क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘gone’ (finite sense)

• ततः: then; thereafter
• ततः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (काल/देशवाचक क्रियाविशेषण) — ‘thereupon/from there’

Speaker

Narrator (Purāṇic voice)

Visual Art Cues

Scene: Ravi, radiant and godlike, fades into the sky after speaking; Dhanvantari, serene and delighted, turns back toward his own divine abode, the air still shimmering with solar light.

Characters & Entities

• Ravi
• Sūrya
• Dhanvantari

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine encounters culminate in instruction and blessing; the devotee departs strengthened in faith and purpose.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The kuṇḍa sanctified by Sūrya’s presence and Dhanvantari’s tapas, whose greatness has just been proclaimed.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new prescription appears; this verse closes the boon-giving episode.