Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 116

स वृद्धिं द्रुतमभ्येति शुक्लपक्षे यथोडुराट् । तथाऽसौ शंस्यमानस्तु सर्वलोकैः सुरूपभाक् । दृष्ट्वा कुटुंबकं नित्यं वैराग्यं परमं गतः

sa vṛddhiṃ drutamabhyeti śuklapakṣe yathoḍurāṭ | tathā'sau śaṃsyamānastu sarvalokaiḥ surūpabhāk | dṛṣṭvā kuṭuṃbakaṃ nityaṃ vairāgyaṃ paramaṃ gataḥ

Wie der Mond in der hellen Monatshälfte rasch zunimmt, so stieg auch er schnell empor—von allen gepriesen und mit anmutiger Gestalt begabt. Doch als er das stets sich wiederholende Hausleben sah, gelangte er zur höchsten Entsagung (Vairāgya).

सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
वृद्धिम्increase, growth
वृद्धिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवृद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
द्रुतम्quickly
द्रुतम्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootद्रुत (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
अभ्येतिapproaches/attains
अभ्येति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-इ (√इ गतौ)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
शुक्लपक्षेin the bright fortnight
शुक्लपक्षे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशुक्लपक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (शुक्लः पक्षः)
यथाas, just like
यथा:
Sambandha (Comparison marker/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा/तुलना-वाचक (comparative particle)
उडुराट्the moon (king of stars)
उडुराट्:
Karta (Subject of implied comparison/कर्ता)
TypeNoun
Rootउडुराज् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (उडूनां राजा)
तथाthus, in the same way
तथा:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (thus)
असौthat man/he
असौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
शंस्यमानःbeing praised
शंस्यमानः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootशंस्यमान (√शंस् स्तुतौ, कर्मणि वर्तमानकाले शानच्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कृदन्तः कर्मणि वर्तमानकाले शानच् (passive present participle)
तुindeed/but
तु:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (particle: but/indeed)
सर्वलोकैःby all people/worlds
सर्वलोकैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसर्वलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; समासः तत्पुरुषः (सर्वे लोकाः)
सुरूपभाक्possessing good form/beauty
सुरूपभाक्:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुरूप-भाज् (प्रातिपदिक; √भज् ‘to partake’ → भाक्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (सुरूपं भजते/भाक्)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (√दृश् दर्शन)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
कुटुम्बकम्family/household
कुटुम्बकम्:
Karma (Object of ‘दृष्ट्वा’/कर्म)
TypeNoun
Rootकुटुम्बक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (always)
वैराग्यम्dispassion, renunciation
वैराग्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवैराग्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
परमम्supreme, highest
परमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण
गतःwent/attained
गतः:
Kriya (Main predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (√गम् गतौ)
Formकृदन्तः भूतकालिक क्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Unspecified (Nāgarakhaṇḍa narrative voice; likely Sūta-like narrator)

Listener: pārthiva (king)

Scene: A handsome man at the height of acclaim stands under a bright waxing moon; behind him, a domestic scene repeats—cradles, quarrels, rituals—prompting a quiet, resolute detachment in his face.

U
uḍurāṭ (Moon)

FAQs

Worldly praise and prosperity can still culminate in vairāgya when one perceives the repetitive, binding nature of household attachment.

This verse continues the Tīrthamāhātmya narrative but does not name a specific tīrtha in the given snippet.

No direct ritual (snāna, dāna, japa) is prescribed in this verse; it emphasizes inner renunciation.