Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

निशाशेषे तु संप्राप्ते स पिपासासमाकुलः । निद्रालस्यसमोपेतः शय्यां त्यक्त्वा समुत्थितः

niśāśeṣe tu saṃprāpte sa pipāsāsamākulaḥ | nidrālasyasamopetaḥ śayyāṃ tyaktvā samutthitaḥ

Als die Nacht fast vorüber war, von Durst gequält und noch schwer von Schlaf und Trägheit, erhob er sich und verließ das Lager.

निशाशेषेat the end of the night
निशाशेषे:
Adhikarana (Time-locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिशा + शेष (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—निशायाः शेषः (षष्ठी-तत्पुरुष)
तुbut/then
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विशेष/विरोधार्थक
संप्राप्तेwhen (it) had arrived
संप्राप्ते:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसंप्राप्त (सम्+√प्राप् (धातु) + क्त)
Formकृत्प्रत्ययान्त (क्त-प्रत्यय), सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; पुंलिङ्गे निशाशेषे विशेषणम्; अर्थः—प्राप्ते (when it had come)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
पिपासासमाकुलःdistressed by thirst
पिपासासमाकुलः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपिपासा + समाकुल (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—पिपासया समाकुलः (तृतीया-तत्पुरुष)
निद्रालस्यसमोपेतःovercome with drowsiness and lethargy
निद्रालस्यसमोपेतः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिद्रा + आलस्य + समुपेत (सम्+उप+√इ (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; पूर्वपद-द्वन्द्वः—निद्रा च आलस्यं च; ततः तृतीया-तत्पुरुषभावः—(निद्रालस्याभ्याम्) समुपेतः (endowed with sleepiness and lethargy)
शय्यांthe bed
शय्यां:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशय्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
त्यक्त्वाhaving left
त्यक्त्वा:
Kriya (Gerundial action/क्रिया)
TypeVerb
Rootत्यक्त्वा (√त्यज् (धातु) + क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having left)
समुत्थितःrose up
समुत्थितः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसमुत्थित (सम्+उत्+√स्था (धातु) + क्त)
Formकृत्प्रत्ययान्त (क्त-प्रत्यय), भूतकालिक; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सः इति कर्तरि विशेषणम् (having risen)

Narrator (deduced: Sūta/Lomaharṣaṇa-like purāṇic narrator in Māhātmya narrative)

Scene: Pre-dawn dimness: the youth rises from a bed, eyes heavy, reaching out in thirst; the room is still, shadows long, the sense of impending error palpable.

FAQs

Carelessness born of fatigue and dullness can lead to error; dharma urges wakeful discernment (apramāda).

Not yet in this verse; the narrative soon turns to Śaṃkhatīrtha as the remedy.

None directly; it describes the condition that precipitates the later need for prāyaścitta.