Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

तच्छ्रुत्वा स मुनिः प्राह प्रायश्चित्तं मखे तव । अनेन जनितं देव गुदं दूषयता विभो

Transliteration

tacchrutvā sa muniḥ prāha prāyaścittaṃ makhe tava | anena janitaṃ deva gudaṃ dūṣayatā vibho

Translation

Als er dies hörte, sprach der Weise: „In deinem Opfer, o Herr, ist ein Prāyaścitta (Sühne) erforderlich geworden, weil dieser den Enddarm des Tieres, den für den Ritus bestimmten Teil, verunreinigt hat, o Mächtiger.“

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund)

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुँलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मुनिः: sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुँलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्राह: said
• प्राह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अह्/ब्रू (धातु; उक्त्यर्थ)
• Form: लिट्-लकार (Perfect); प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• प्रायश्चित्तम्: expiation
• प्रायश्चित्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रायश्चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मखे: in the sacrifice
• मखे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मख (प्रातिपदिक)
• Form: पुँलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अनेन: by this; by him
• अनेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुँलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• जनितम्: produced; caused
• जनितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: जनित (जन् धातु + क्त प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (गुदम् इति)

• देव: O god; O lord
• देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुँलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• गुदम्: anus; rectum
• गुदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दूषयता: by (him) who is defiling
• दूषयता: Karana (Instrument/Agent-in-instrumental)
• Type: Adjective
• Root: दूषयत् (दूष् धातु + शतृ प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकर्तरि कृदन्त (Present active participle); पुँलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (अनेन इति)

• विभो: O mighty one
• विभो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुँलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative), एकवचन

Speaker

Prasthātṛ (the sage) replying to Pitāmaha

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A stern sage points out the incurred prāyaścitta in the sacrifice due to a specific defilement of the animal’s ritual portion; the sacrificial ground is visible with altars and implements.

Characters & Entities

• Prasthātṛ
• Pitāmaha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual and ethical lapses generate consequences that require expiation; dharma includes procedures for purification and restoration.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; the focus is on yajña-dharma within the wider tīrtha-māhātmya chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Prāyaścitta (expiation) is explicitly mentioned as necessary due to defilement in the sacrifice.