Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 112

Devanagari script

य एष क्रियते यज्ञस्तस्य नाथो हरिः स्मृतः । एतस्मात्कारणात्प्रोक्तः स देवो यज्ञपूरुषः

Transliteration

ya eṣa kriyate yajñastasya nātho hariḥ smṛtaḥ | etasmātkāraṇātproktaḥ sa devo yajñapūruṣaḥ

Translation

Bei diesem vollzogenen Opfer wird Hari als der Herr erinnert. Aus eben diesem Grund wird jene Gottheit Yajñapuruṣa genannt — die Person des Opfers selbst.

Word by Word

• यः: which/that (who)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)

• एषः: this
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देश-सर्वनाम (demonstrative)

• क्रियते: is performed
• क्रियते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)

• यज्ञः: sacrifice
• यज्ञः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तस्य: of that/of it
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• नाथः: lord/master
• नाथः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• हरिः: Hari (Viṣṇu)
• हरिः: Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्मृतः: is regarded (as)
• स्मृतः: Kriya (Predicative/विधेय)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भावे/कर्मणि—‘is considered/remembered’

• एतस्मात्: from this
• एतस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन

• कारणात्: because of the reason/cause
• कारणात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• प्रोक्तः: is declared
• प्रोक्तः: Kriya (Predicative/विधेय)
• Type: Verb
• Root: प्रवच्/वच् (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘said/declared’

• सः: he/that one
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• देवः: god
• देवः: Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यज्ञपूरुषः: the Sacrificial Person (Yajñapuruṣa)
• यज्ञपूरुषः: Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ + पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—यज्ञस्य पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Speaker

Maheśvara (Śiva)

Skanda Dialogue

Listener: Devas/ṛṣis (implied)

Visual Art Cues

Scene: Teaching tableau: the concept of Yajñapuruṣa is proclaimed—Hari envisioned as the indwelling Person presiding over the sacrificial fire and offerings.

Characters & Entities

• Hari
• Viṣṇu
• Yajña
• Yajñapuruṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

All yajña is ultimately anchored in the Divine; Hari is revered as the presiding Lord of sacrifice (Yajñapuruṣa).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is theological within a tīrtha-māhātmya chapter; it does not name a particular site.

What ritualistic prescription is mentioned?

It establishes the correct deity-concept for ritual: recognize Hari as the Yajñapuruṣa presiding over yajña.