Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 46

कूपमेकं समाश्रित्य गम्भीरं जलदोपमम् । एतस्मिन्नेव काले तु मया दृष्टः समीपगः । तोयाकारो मरु द्देशस्तश्चित्ते विचिन्तितम्

kūpamekaṃ samāśritya gambhīraṃ jaladopamam | etasminneva kāle tu mayā dṛṣṭaḥ samīpagaḥ | toyākāro maru ddeśastaścitte vicintitam

Bei einem einzigen Brunnen suchten wir Zuflucht, tief und einer Wasserwolke gleich. Eben da sah ich in der Nähe ein Wüstenland, das wie Wasser erschien, und erwog es in meinem Herzen.

कूपम्a well
कूपम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
एकम्one
एकम्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; संख्याविशेषण (agreeing with कूपम्)
समाश्रित्यhaving taken refuge in / having approached
समाश्रित्य:
Kriya-viseshana (Gerundial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम्-आ-√श्रि (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive): 'having resorted to'
गम्भीरम्deep
गम्भीरम्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootगम्भीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (of कूपम्)
जलदोपमम्cloud-like
जलदोपमम्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootजलद-उपम (प्रातिपदिक; जलद + उपम)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण; समासः—तत्पुरुष (जलदस्य उपमम् = मेघसदृशम्)
एतस्मिन्in this
एतस्मिन्:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सर्वनाम (locative: 'in this')
एवindeed, just
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (particle of emphasis: 'indeed/just')
कालेat the time
काले:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
तुbut, indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेष (particle: 'but/indeed')
मयाby me
मया:
Kartr-karana (Agent-instrumental/कर्ता-करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन (instrumental: 'by me')
दृष्टःwas seen
दृष्टः:
Karta (Predicate adjective of implicit 'he/it'/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootदृष्ट (कृदन्त; √दृश् (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकृदन्त (PPP: 'seen')
समीपगःnearby, having come near
समीपगः:
Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमीप-ग (प्रातिपदिक; समीप + ग)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण; समासः—तत्पुरुष (समीपे गः = समीपगतः)
तोयाकारःa form/appearance of water
तोयाकारः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतोय-आकार (प्रातिपदिक; तोय + आकार)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (तोयस्य आकारः)
मरुद्देशःa desert region
मरुद्देशः:
Karta (Apposition/कर्ता-समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootमरु-द्देश (प्रातिपदिक; मरु + देश)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (मरौ देशः = मरुदेशः)
तत्that
तत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम (referring to the situation)
चित्तेin (my) mind
चित्ते:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
विचिन्तितम्was reflected upon
विचिन्तितम्:
Karta (Predicate of 'tat'/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootविचिन्तित (कृदन्त; वि + √चिन्त् (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; भूतकृदन्त (PPP: 'considered/thought over')

Unspecified narrator within Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya

Type: kund

Scene: A deep stone-lined well shaded by a small structure; nearby shimmering heat creates a sheet-like mirage resembling water; the narrator gazes and reflects, hand to forehead, desert stretching beyond.

FAQs

Apparent ‘water’ in the desert can be illusion; true refuge is found in real sources sustained by dharma and, ultimately, divine grace.

A kūpa (well) is central, but its proper tīrtha-name is not given in this isolated verse.

None explicitly; the verse describes approaching a well and recognizing the deceptive appearance of water nearby.