Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

मुमोच तद्वधार्थाय ब्रह्मास्त्रं सोऽभिमंत्रितम् । तस्य संहितमात्रस्य प्रस्वनः समजायत

Transliteration

mumoca tadvadhārthāya brahmāstraṃ so'bhimaṃtritam | tasya saṃhitamātrasya prasvanaḥ samajāyata

Translation

Um jenes Töten zu vollbringen, entließ er das Brahmāstra, durch Mantra geweiht und ermächtigt; und schon beim bloßen Anruf erhob sich ein schaurig widerhallender Klang.

Word by Word

• मुमोच: released/let loose
• मुमोच: Kriya (Predicate action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (Singular), परस्मैपदम्

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे षष्ठीविभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम् (Singular)

• वधार्थाय: for (his) killing
• वधार्थाय: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: वध (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे चतुर्थीविभक्तिः (Dative/4th), एकवचनम् (Singular); तत्पुरुषसमासः (for the purpose of killing)

• ब्रह्मास्त्रम्: the Brahmā-weapon (Brahmāstra)
• ब्रह्मास्त्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचनम् (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular)

• अभिमन्त्रितम्: consecrated/enchanted (by mantra)
• अभिमन्त्रितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभि (उपसर्ग) + मन्त्र् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (Past Passive Participle/क्त); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (Acc./2nd), एकवचनम् (Singular)

• तस्य: of it/of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे षष्ठीविभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम् (Singular)

• संहितमात्रस्य: of the mere utterance (of it)
• संहितमात्रस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: संहित (प्रातिपदिक/कृदन्त) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे षष्ठीविभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम् (Singular); तत्पुरुषसमासः (of mere recitation/uttering)

• प्रस्वनः: a sound/resonance
• प्रस्वनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रस्वन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular)

• समजायत: arose/was produced
• समजायत: Kriya (Predicate action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + जन् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (Singular), आत्मनेपदम्

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dhārā-tīrtha / Hāṭakeśvara-kṣetra (episode setting)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and Naimiṣāraṇya sages (implied)

Visual Art Cues

Scene: Viśvāmitra releases a radiant, terrifying Brahmāstra; the sky darkens, a spiral of light forms, and a shockwave-like sound ripples through trees and water; animals flee; the sacred site trembles.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Brahmāstra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Mantra and intent can unleash immense forces; Purāṇic narrative warns that such power must remain aligned with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha frame remains Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya, though the verse itself focuses on the astric event.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not a public rite; it mentions abhimantraṇa (mantra-consecration) and the saṃhitā (invocatory recitation) associated with astras.