Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 51

ततः संपूजयद्विप्रं गन्धपुष्पानुलेपनैः । दत्त्वा तु भोजनं तस्मै दक्षिणां च स्वशक्तितः । प्राशनं कायशुद्ध्यर्थं पञ्चगव्यस्य चाचरेत्

tataḥ saṃpūjayadvipraṃ gandhapuṣpānulepanaiḥ | dattvā tu bhojanaṃ tasmai dakṣiṇāṃ ca svaśaktitaḥ | prāśanaṃ kāyaśuddhyarthaṃ pañcagavyasya cācaret

Daraufhin soll man einen Brāhmaṇa gebührend mit Düften, Blumen und Salbungen ehren. Nachdem man ihm Speise gegeben und nach eigener Kraft Dakṣiṇā dargebracht hat, nehme man auch Pañcagavya zur Reinigung des Leibes zu sich.

ततःthen
ततः:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रमसूचक (thereafter)
संपूजयेत्should worship/honor
संपूजयेत्:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-पूज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; पाठानुसार ‘संपूजयद्’ इति सन्ध्यन्तर/पाठभेदः, अर्थतः ‘संपूजयेत्’
विप्रम्a brahmin
विप्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
गन्धपुष्पानुलेपनैःwith scents, flowers, and unguents
गन्धपुष्पानुलेपनैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगन्ध (प्रातिपदिक) + पुष्प (प्रातिपदिक) + अनुलेपन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; ‘with perfumes, flowers, and unguents’
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), ‘having given’
तुand/indeed
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अनुवादक निपात (particle: but/indeed)
भोजनम्food/meal
भोजनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन
दक्षिणाम्fee/gift (dakṣiṇā)
दक्षिणाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक निपात
स्वशक्तितःaccording to one’s capacity
स्वशक्तितः:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्व (प्रातिपदिक) + शक्ति (प्रातिपदिक) + तः (तसिल्)
Formअव्ययीभावसमास; तसिलन्त-अव्यय (according to one’s ability)
प्राशनम्ingestion/eating
प्राशनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्राशन (प्रातिपदिक; √अश् ‘to eat’ से)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कायशुद्ध्यर्थम्for bodily purification
कायशुद्ध्यर्थम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootकाय (प्रातिपदिक) + शुद्धि (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअर्थम् इति अन्ते नपुंसक-द्वितीया एकवचन, क्रियाविशेषणवत् (for the purpose of); ‘कायस्य शुद्ध्यर्थम्’
पञ्चगव्यस्यof pañcagavya
पञ्चगव्यस्य:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + गव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘of pañcagavya (five cow-products)’
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक निपात
आचरेत्should practice/perform
आचरेत्:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-चर् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Deductive (ritual instructor voice within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya; likely Skanda)

Type: kshetra

Scene: A pilgrim respectfully anoints and garlands a seated brāhmaṇa, offers a meal on banana leaves, places coins/cloth as dakṣiṇā, then receives a small pañcagavya portion for purification.

V
Vipra (brāhmaṇa)
D
Dakṣiṇā
P
Pañcagavya

FAQs

Worship is completed by dharma in action—honoring the learned, feeding others, giving within one’s means, and cultivating purity.

The verse gives vrata-concluding duties in a tīrtha setting; the precise site is not specified in this verse.

Honor a brāhmaṇa with gandha-puṣpa-anulepana, provide bhojana and dakṣiṇā, and perform pañcagavya prāśana for purification.