Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 30

ध्यायमानो दिवानक्तं देवदेवं पितामहम् । वायुभक्षस्ततो जज्ञे तावत्कालं द्विजोत्तमाः

dhyāyamāno divānaktaṃ devadevaṃ pitāmaham | vāyubhakṣastato jajñe tāvatkālaṃ dvijottamāḥ

Tag und Nacht versunken in Meditation über Pitāmaha, den Gott der Götter, wurde er dann für jene Zeit zu einem, der „von Luft lebt“, o Bester der Zweimalgeborenen.

ध्यायमानःmeditating
ध्यायमानः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु) + शानच् (प्रत्यय)
Formवर्तमानकाले कृदन्तः (शानच्-प्रत्ययान्त), परस्मैपदी धातु; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणरूपेण
दिवाby day
दिवा:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootदिवा (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
नक्तम्by night
नक्तम्:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootनक्तम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
देवदेवम्the god of gods
देवदेवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां देवः); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
पितामहम्the grandsire (Brahmā)
पितामहम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
वायुभक्षःair-eating (living on air)
वायुभक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + भक्ष (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (वायोः भक्षः = वायुभक्षः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणरूपेण
ततःthen
ततः:
Sambandha (Context/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/हेतुवाचक क्रियाविशेषण (then/thereupon)
जज्ञेwas born / came into being
जज्ञे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदी
तावत्for that much (duration)
तावत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; परिमाणवाचक (so much/for that extent)
कालम्time (duration)
कालम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कालपरिमाणे (accusative of duration)
द्विजोत्तमाःO best of the twice-born
द्विजोत्तमाः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः (उत्तमाः द्विजाः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; संबोधनार्थे प्रयुक्तं (vocative-sense address)

Narrator addressing dvijas (contextual Purāṇic narrator within Tīrthamāhātmya; exact speaker not explicit in this snippet)

Type: kshetra

Scene: A lone ascetic (Andhaka) seated in unwavering meditation, day and night, emaciated yet radiant, sustained only by breath; the landscape hints at a sacred grove/riverbank tīrtha.

B
Brahmā (Pitāmaha)
A
Andhaka
D
Dvija

FAQs

Unbroken remembrance of the divine, joined to extreme restraint, is portrayed as the height of tapas.

No particular tīrtha is named in this line; the glorificatory frame is the Tīrthamāhātmya section.

Continuous meditation (divānakta-dhyāna) and severe fasting/restraint (vāyubhakṣa) are described.