Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 46

Devanagari script

व्यास उवाच । ब्राह्मणस्य गृहे जन्म पुण्यैः संप्राप्यते नृभिः । संस्कारान्यत्र संप्राप्य वेदोक्तान्मुनिराप्यते

Transliteration

vyāsa uvāca | brāhmaṇasya gṛhe janma puṇyaiḥ saṃprāpyate nṛbhiḥ | saṃskārānyatra saṃprāpya vedoktānmunirāpyate

Translation

Vyāsa sprach: „Durch angesammeltes Verdienst erlangen Menschen die Geburt in einem Brahmanenhaus. Dort, nachdem sie die von der Veda gebotenen Saṃskāras empfangen haben, erreichen sie den Stand eines Muni, eines Weisen.“

Word by Word

• व्यासः: Vyāsa
• व्यासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ब्राह्मणस्य: of a brāhmaṇa
• ब्राह्मणस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• गृहे: in the house
• गृहे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• जन्म: birth
• जन्म: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पुण्यैः: by merits
• पुण्यैः: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

• संप्राप्यते: is attained
• संप्राप्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + आप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)

• नृभिः: by men
• नृभिः: Karta (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• संस्कारान्: sacraments/rites
• संस्कारान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संस्कार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• यत्र: where/wherein
• यत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (relative adverb: 'where/wherein')

• संप्राप्य: having obtained
• संप्राप्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), 'having attained/obtained'

• वेदोक्तान्: Veda-prescribed
• वेदोक्तान्: Karma (Qualifier of object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास ('said in the Veda' = Veda-prescribed); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; संस्कारान् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• मुनिः: a sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• आप्यते: is attained/obtained
• आप्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)

Speaker

Vyāsa

Skanda Dialogue

Listener: Śuka

Visual Art Cues

Scene: Vyāsa teaches with measured authority: a didactic scene of a guru explaining how puṇya yields noble birth and how Vedic saṃskāras shape one into a muni; students or Śuka listen.

Characters & Entities

• Vyāsa
• Veda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Merit and proper Vedic formation (saṃskāras) support a life oriented toward wisdom and sagehood.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named location appears in this verse; it frames dharma through birth, merit, and Vedic sacraments within the Mahātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Receiving Veda-prescribed saṃskāras (life-cycle rites) is presented as essential religious formation.