Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 38

Devanagari script

एवमुक्त्वा ततश्चक्रे तदर्थं सुमहत्तपः । आराधयन्प्रभक्त्या च सम्यक्तां क्षेत्रदेवताम्

Transliteration

evamuktvā tataścakre tadarthaṃ sumahattapaḥ | ārādhayanprabhaktyā ca samyaktāṃ kṣetradevatām

Translation

Nachdem er so gesprochen hatte, vollzog er zu diesem Zweck eine gewaltige Askese und verehrte in tiefer Hingabe, wie es sich gebührt, die Gottheit, die jenes heilige Feld (kṣetra) beherrscht (kṣetra-devatā).

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having done)

• ततः: then
• ततः: Kāla/krama-adhikaraṇa (Temporal/sequence modifier/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/क्रमवाचक (then/thereafter)

• चक्रे: did, performed
• चक्रे: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (कर्म), एकवचन; सर्वनाम

• अर्थम्: for the purpose
• अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (कर्म), एकवचन

• सुमहत्: very great
• सुमहत्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु- (उपसर्ग) + महत् (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; 'तपः' इति विशेष्यस्य

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (कर्म), एकवचन

• आराधयन्: worshipping, propitiating
• आराधयन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आ-राध् (धातु)
• Form: वर्तमानकालिक कृदन्त; शतृ (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि

• प्रभक्त्या: with great devotion
• प्रभक्त्या: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्र-भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया (करण), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• ताम्: that (her)
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (कर्म), एकवचन; सर्वनाम; 'क्षेत्रदेवताम्' इति विशेष्यस्य

• क्षेत्रदेवताम्: the deity of the sacred place
• क्षेत्रदेवताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक) + देवता (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (क्षेत्रस्य देवता); स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (कर्म), एकवचन

Speaker

Narrator (purāṇic narration), describing the king’s action

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A king or devotee, after making a vow, performs intense austerities and worship before a sanctified precinct; the kṣetra is implied as a deity-bearing landscape.

Characters & Entities

• Kṣetradevatā (presiding deity of the sacred site)
• Pārthiva (king)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places are living spiritual jurisdictions; sincere tapas and bhakti invoke the kṣetra’s presiding power for protection and healing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The unnamed kṣetra of Adhyāya 133 is praised through the doctrine of the kṣetra-devatā who responds to worship.

What ritualistic prescription is mentioned?

Undertaking tapas and properly worshipping (ārādhana) the kṣetra-devatā with devotion.