Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 70

Devanagari script

सांप्रतं दानवैः सैन्यमस्माकं विमुखं कृतम् । विध्वस्तं सुनिरुत्साहमक्षमं युद्धकर्मणि

Transliteration

sāṃprataṃ dānavaiḥ sainyamasmākaṃ vimukhaṃ kṛtam | vidhvastaṃ sunirutsāhamakṣamaṃ yuddhakarmaṇi

Translation

Gegenwärtig haben die Dānavas unser Heer zum Rückzug gezwungen; es ist zerschlagen, völlig entmutigt und zum Werk des Krieges unfähig.

Word by Word

• सांप्रतम्: now, at present
• सांप्रतम्: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सांप्रतम् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (कालवाचक-अव्यय/adverb of time)

• दानवैः: by the Dānavas (demons)
• दानवैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन (Masculine, Instrumental, Plural)

• सैन्यम्: army
• सैन्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• अस्माकम्: of us, our
• अस्माकम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन (Genitive, Plural; pronoun)

• विमुखम्: turned away, facing away
• विमुखम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विमुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular); विशेषणम् (qualifies सैन्यम्)

• कृतम्: made
• कृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (past passive participle: 'made')

• विध्वस्तम्: destroyed, shattered
• विध्वस्तम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + ध्वंस् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies सैन्यम्)

• सुनिरुत्साहम्: utterly without enthusiasm
• सुनिरुत्साहम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + निरुत्साह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies सैन्यम्)

• अक्षमम्: incapable
• अक्षमम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अक्षम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies सैन्यम्)

• युद्धकर्मणि: in the act of fighting, in battle-duty
• युद्धकर्मणि: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युद्ध + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन (Neuter, Locative, Singular); समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (युद्धस्य कर्म)

Speaker

Devas (collective statement in counsel), led by Bṛhaspati (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A battered deva-army in retreat: broken banners, lowered weapons, Indra’s forces dispirited while ominous asura standards rise in the distance.

Characters & Entities

• Dānavas
• Devas
• Bṛhaspati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Acknowledging weakness is the first step toward right remedy; dharma emphasizes truthful assessment followed by seeking higher guidance and protection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No explicit tīrtha is named in this verse; it is part of the narrative frame within the Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.