Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 121

Devanagari script

उदकं वीक्ष्माणोऽसौ तृषया पीडितो भृशम् । ततो वने सरः शीघ्रं दृष्ट्वा तोये समाविशत्

Transliteration

udakaṃ vīkṣmāṇo'sau tṛṣayā pīḍito bhṛśam | tato vane saraḥ śīghraṃ dṛṣṭvā toye samāviśat

Translation

Von heftigem Durst gepeinigt, suchte er nach Wasser. Dann erblickte er rasch einen See im Wald und stieg in dessen Wasser hinab.

Word by Word

• उदकम्: water
• उदकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• वीक्ष्माणः: looking at
• वीक्ष्माणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वीक्ष् (धातु) → वीक्ष्माण (कृदन्त, शतृ/शानच्-प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकालिक कृदन्त (शानच्), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोग (one who is looking)

• असौ: that man/he
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तृषया: by thirst
• तृषया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तृषा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• पीडितः: afflicted
• पीडितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: पीड् (धातु) → पीडित (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि/भावे (afflicted)

• भृशम्: greatly
• भृशम्: Visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भृशम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• ततः: then/from there
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; देश/कालवाचक (from there/then)

• वने: in the forest
• वने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• सरः: a lake
• सरः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन (सरः = सरस्)

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: Visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्रम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् क्रियाविशेषण (quickly)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: अव्ययकृदन्त (क्त्वान्त), पूर्वकालिक (having seen)

• तोये: in the water
• तोये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• समाविशत्: entered
• समाविशत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-विश् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra (forest saras associated with Kedāra narrative)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A weary hunter, parched with thirst, scans a dense forest; a glinting lake appears, and he hastens into the water.

Characters & Entities

• Kirāta (hunter)
• Forest lake (saras)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Physical need becomes a turning point—approaching tīrtha waters often initiates unseen purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A forest lake within the Kedāra sacred landscape, functioning as a tīrtha-like purifying water source in the narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicit snāna motif: entering the waters (a common purāṇic prelude to purification), though not framed as a formal vow here.