Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 34

Devanagari script

ये पुष्णंति निजं देहं सर्वभावेन चाहताः । मूढास्ते पापिनो ज्ञेया लोकद्वयबहिष्कृताः

Transliteration

ye puṣṇaṃti nijaṃ dehaṃ sarvabhāvena cāhatāḥ | mūḍhāste pāpino jñeyā lokadvayabahiṣkṛtāḥ

Translation

Diejenigen, die, von allen Seiten bedrängt, dennoch nur den eigenen Leib mit völliger Besessenheit nähren—wisset, sie sind verblendet und sündig, aus beiden Welten (dieser und der jenseitigen) ausgeschlossen.

Word by Word

• ये: those who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative: 'those who')

• पुष्णन्ति: nourish
• पुष्णन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पुष् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• निजम्: one's own
• निजम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (of देहम्)

• देहम्: body
• देहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• सर्व-भावेन: with all their might
• सर्व-भावेन: Karana (Manner/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + भाव (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (determinative: 'with whole being/with all effort'); पुंलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम्; क्रियाविशेषण-भावे

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• आहताः: afflicted/struck
• आहताः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ + हन् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: आहन्-धातोः क्त-प्रत्ययान्तं भूतकर्मणि कृदन्तम्; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (of ये)

• मूढाः: deluded
• मूढाः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मूढ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (of ते)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; निर्देशार्थक-सर्वनाम

• पापिनः: sinners
• पापिनः: Karta (Subject-apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पापिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषण/नाम (sinners)

• ज्ञेयाः: are to be known as
• ज्ञेयाः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु) + यत् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: ज्ञा-धातोः यत्-प्रत्ययान्तं विधेय-भावे (gerundive: 'to be known/should be regarded'); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• लोक-द्वय-बहिष्कृताः: banished from both worlds
• लोक-द्वय-बहिष्कृताः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक) + बहिष्कृत (कृदन्त; बहिस् + कृ धातु + क्त)
• Form: तत्पुरुषः (determinative: 'excluded from the two worlds'); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (of ते)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced, Māheśvara-khaṇḍa narrative frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra / Kedāranātha-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A didactic tableau: Caṇḍa gestures toward the body as transient, while the sacred landscape and a humble dog symbolize broader compassion; Caṇḍī’s anger dissolves into listening.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Excessive body-centered living is ignorance; dharma requires prioritizing spiritual aims over mere indulgence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting is Kedāra Khaṇḍa (Kedāra/Kedarnath region), where such teachings support the greatness of Śiva worship and pilgrimage.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed; the verse provides moral qualification for effective vrata, dāna, and tīrtha observance.