Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 74

मायामयोऽयं संसारो ममतालक्षणो महान् । ममतां च बहिः कृत्वा सुखं बंधात्प्रमुच्यते

māyāmayo'yaṃ saṃsāro mamatālakṣaṇo mahān | mamatāṃ ca bahiḥ kṛtvā sukhaṃ baṃdhātpramucyate

Dieser weite Saṃsāra ist aus Māyā gemacht und vom Besitzgefühl, dem „Mein“, gekennzeichnet. Wirft man dieses „Mein“ hinaus, wird man froh vom Band befreit.

मायामयःmade of illusion
मायामयः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमाया (प्रातिपदिक) + मयट् (तद्धित)
Formतत्पुरुष/उपपद-समासवत् (मायया मयः = मायामयः ‘made of illusion’), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संसार-विशेषणम्
अयम्this
अयम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
संसारःworldly existence
संसारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंसार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ममतालक्षणःcharacterized by possessiveness
ममतालक्षणः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootममता (प्रातिपदिक) + लक्षण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (ममताया लक्षणम् यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संसार-विशेषणम्
महान्great
महान्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
ममताम्possessiveness
ममताम्:
Karman (कर्म)
TypeNoun
Rootममता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
बहिःoutside/away
बहिः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootबहिः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
कृत्वाhaving put/made
कृत्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having made/done’
सुखम्easily
सुखम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोगवत् क्रियाविशेषण (accusative adverb)
बन्धात्from bondage
बन्धात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootबन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन
प्रमुच्यतेis freed
प्रमुच्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र√मुच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive): ‘is released’

Śaṃkara (Śiva)

Tirtha: Kedāra-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A pilgrim at Kedāra symbolically drops a bundle labeled ‘mine’ at the feet of Śiva; the surrounding world appears mist-like, indicating māyā.

M
Māyā
S
Saṃsāra
M
Mamatā

FAQs

Saṃsāra is sustained by possessiveness; freedom comes by relinquishing ‘mine-ness’ (mamatā).

The passage belongs to Kedārakhaṇḍa’s Kedāra milieu, but this verse focuses on inner renunciation rather than a site’s praise.

No external rite; the teaching prescribes inner vairāgya—casting out possessiveness.