Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 39

Devanagari script

रत्या समेतः सह माधवेन स पुष्पधन्वा पुरतः सभायाम् । महेंद्रमागम्य उवाच वाक्यं सगर्वितं लोकमनोहरं च

Transliteration

ratyā sametaḥ saha mādhavena sa puṣpadhanvā purataḥ sabhāyām | maheṃdramāgamya uvāca vākyaṃ sagarvitaṃ lokamanoharaṃ ca

Translation

Von Ratī begleitet und zusammen mit Mādhava trat der Blumenbogen-Träger (Kāma) vor die Versammlung; Mahendra nahend, sprach er Worte voll Stolz und doch von weltverzauberndem Reiz.

Word by Word

• रत्या: with Rati
• रत्या: Sahakaraka (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: रति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• समेतः: accompanied
• समेतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (Past participle, -क्त; sense: ‘having come together/ accompanied’), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘सः/पुष्पधन्वा’ विशेषयति

• सह: with
• सह: Sahakaraka (Association/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सहार्थक-अव्ययम् (with)

• माधवेन: with Mādhava (Viṣṇu)
• माधवेन: Sahakaraka (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: माधव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• पुष्पधन्वा: the flower-bowed one (Kāma)
• पुष्पधन्वा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुष्प (प्रातिपदिक) + धन्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहि-समासः (‘पुष्पं धनुः यस्य सः’)

• पुरतः: in front
• पुरतः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरतः (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (adverb: in front)

• सभायाम्: in the assembly
• सभायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• महेंद्रम्: Mahendra (Indra)
• महेंद्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• आगम्य: having approached
• आगम्य: Purvakala (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-√गम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त-अव्ययकृदन्तम् (absolutive/gerund), पूर्वकालिकक्रिया (having approached)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• वाक्यम्: a statement
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• सगर्वितम्: proud/arrogant
• सगर्वितम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग-समान) + गर्वित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (‘गर्वेण सहितम्’), ‘वाक्यम्’ विशेषयति

• लोकमनोहरम्: charming to the world
• लोकमनोहरम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + मनोहर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (‘लोकस्य मनोहरम्’), ‘वाक्यम्’ विशेषयति

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (and)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa), deduced from narrative flow

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/audience

Visual Art Cues

Scene: Kāma (Puṣpadhanvā) arrives in splendor with Rati, accompanied by Mādhava; he stands before Indra, speaking confidently—his presence suffused with blossoms, fragrance, and courtly allure.

Characters & Entities

• Rati
• Mādhava
• Puṣpadhanvā (Kāma)
• Mahendra (Indra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly charm and pride can accompany desire; dharma requires awareness of such forces when pursuing even divine aims.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra Khaṇḍa is the textual locus; this verse depicts a divine court scene rather than a site’s merits.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is narrative description of Kāma’s arrival and speech.