Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 66

Devanagari script

मूर्द्धनि ध्रियमाणेन च्छत्रेणापि विराजिताम् । चामरैर्वीज्यमानां तां गंगाकल्लोललोहितैः

Transliteration

mūrddhani dhriyamāṇena cchatreṇāpi virājitām | cāmarairvījyamānāṃ tāṃ gaṃgākallolalohitaiḥ

Translation

Noch mehr erstrahlte sie durch den königlichen Schirm, der über ihrem Haupt gehalten wurde; und man fächelte sie mit Cāmara-Fächern, gerötet wie die wogenden Wellen der Gaṅgā.

Word by Word

• मूर्द्धनि: on the head
• मूर्द्धनि: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम्; locative singular

• ध्रियमाणेन: being held
• ध्रियमाणेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: धृ (धातु) → ध्रियमाण (कृदन्त, वर्तमानकाले कर्मणि)
• Form: कर्मणि वर्तमानकृदन्तः (शानच्), तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गे; instrumental singular agreeing with छत्रेण

• च्छत्रेण: by an umbrella
• च्छत्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: छत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; instrumental singular

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपातः (particle), समुच्चय/अपि-अर्थे; also/even

• विराजिताम्: adorned, made splendid
• विराजिताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वि-राज् (धातु) → विराजित (कृदन्त, भूतकर्मणि/क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः, स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; accusative singular qualifying ताम्

• चामरैः: with yak-tail fans
• चामरैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चामर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; instrumental plural

• वीज्यमानाम्: being fanned
• वीज्यमानाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वीज् (धातु) → वीज्यमान (कृदन्त, वर्तमानकाले कर्मणि)
• Form: कर्मणि वर्तमानकृदन्तः (शानच्), स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; accusative singular qualifying ताम्

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; pronoun accusative singular

• गंगा: Ganga
• गंगा: Sambandha (Genitival/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; (समासपूर्वपद)

• कल्लोल: waves
• कल्लोल: Sambandha (Genitival/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कल्लोल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; (समासपूर्वपद)

• लोहितैः: with reddish (fans) like Ganga’s waves
• लोहितैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: लोहित (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्, नपुंसकलिङ्गे; instrumental plural; समासः: गङ्गा-कल्लोल-लोहितैः (गङ्गायाः कल्लोलैः लोहितैः)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) addressing the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A goddess-like figure is honored in procession: a white parasol held above her head; attendants fan her with cāmaras tinted red like Gaṅgā’s rippling waves, creating a shimmering, river-like aura around the retinue.

Characters & Entities

• Mahālakṣmī
• Gaṅgā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Goddess is honoured as universal royalty—devotion expresses itself through symbols of sovereignty and reverence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gaṅgā is mentioned as an image of sacred purity; the immediate verse remains a praise-scene within Kedārakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal prescription; ceremonial honours (parasol, fanning) are described as acts of reverence.