Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 65

Devanagari script

तद्देवदेव भवतश्चरणारविंदं सेवानुबंधमहिमानमनंतरूपम् । त्वदाश्रितं यत्परमानुकंपया नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद

Transliteration

taddevadeva bhavataścaraṇāraviṃdaṃ sevānubaṃdhamahimānamanaṃtarūpam | tvadāśritaṃ yatparamānukaṃpayā namo'stu te devavara prasīda

Translation

„Darum, o Gott der Götter, verneigen wir uns vor deinen Lotosfüßen, deren Ruhm durch hingebungsvollen Dienst erkannt wird und deren Gestalten endlos sind. Aus deinem höchsten Erbarmen wirst du zur Zuflucht derer, die bei dir Schutz suchen. Verehrung dir, o bester der Götter; sei uns gnädig.“

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (that)

• देवदेव: O God of gods
• देवदेव: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: देव + देव (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (देवानां देवः); पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• भवतः: of you
• भवतः: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• चरणारविन्दम्: lotus-feet
• चरणारविन्दम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चरण + अरविन्द (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (चरणस्य अरविन्दम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• सेवानुबन्धमहिमानम्: whose glory is linked with service
• सेवानुबन्धमहिमानम्: Karma (Apposition to caraṇāravindam)
• Type: Noun
• Root: सेवा + अनुबन्ध + महिमन् (प्रातिपदिकानि)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष; (सेवायाः अनुबन्धः) इति षष्ठी-तत्पुरुष + तस्य महिमानम्; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• अनन्तरूपम्: of endless forms
• अनन्तरूपम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अनन्त + रूप (प्रातिपदिके)
• Form: कर्मधारयसमास (अनन्तं रूपं यस्य/अनन्तरूपम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण

• त्वदाश्रितम्: resorted to by you / dependent on you
• त्वदाश्रितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्वद् + आश्रित (प्रातिपदिक; कृदन्त क्त from आ+श्रि)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (त्वया/त्वद्-सम्बन्धेन आश्रितम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण

• यत्: which
• यत्: Karma (Relative object)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• परमानुकम्पया: by supreme compassion
• परमानुकम्पया: Karaṇa (Instrument/Means)
• Type: Noun
• Root: परम + अनुकम्पा (प्रातिपदिके)
• Form: कर्मधारय (परमा अनुकम्पा); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha/Discourse formula
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभूत/निपातवत् प्रयोग; नमस्कारार्थक (salutation particle)

• अस्तु: let there be
• अस्तु: Kriyā (Main verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative/benedictive sense), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• ते: to you
• ते: Sampradāna (Recipient)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; चतुर्थी (4th), एकवचन (dative)

• देववर: O best of gods
• देववर: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: देव + वर (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (देवानां वरः); पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• प्रसीद: be gracious
• प्रसीद: Ājñā/Prārthanā
• Type: Verb
• Root: प्र + सद् (धातु)
• Form: लोट्-लकार, परस्मैपद; मध्यमपुरुष, एकवचन

Speaker

Devas/Lokapālas and Ṛṣis (formal hymn of surrender to Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedāranātha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee-assembly bows to Śiva’s lotus feet; the imagery emphasizes the feet as radiant, with subtle suggestion of countless forms emanating behind the Lord.

Characters & Entities

• Devadeva (Śiva)
• Caraṇāravinda (lotus feet)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Service (sevā) and surrender at Śiva’s feet draw divine grace; the Infinite becomes near through compassion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra-kṣetra, where the Mahātmya culminates in stotra, refuge, and the assurance of Śiva’s mercy.

What ritualistic prescription is mentioned?

Stotra and namaskāra: praising Śiva’s lotus feet and seeking prasāda (grace) through devoted service.