Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 2

तीर्थानामुत्तमं तीर्थं क्षेत्राणां क्षेत्रमुत्तमम् । तत्रैव नैमिषारण्ये सौनकाद्यास्तपोधनाः । दीर्घसत्रं प्रकुर्वंतः सत्रिणः कर्मचेतसः

tīrthānāmuttamaṃ tīrthaṃ kṣetrāṇāṃ kṣetramuttamam | tatraiva naimiṣāraṇye saunakādyāstapodhanāḥ | dīrghasatraṃ prakurvaṃtaḥ satriṇaḥ karmacetasaḥ

Im Naimiṣāraṇya—dem höchsten unter den Tīrthas und dem vortrefflichsten der heiligen Gebiete—vollzogen Śaunaka und die anderen Weisen, reich an Askese, ein langes Opferkollegium, den Geist auf die rituelle Pflicht gerichtet.

tīrthānāmof pilgrimage places
tīrthānām:
Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन
uttamambest
uttamam:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण
tīrthampilgrimage place
tīrtham:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
kṣetrāṇāmof sacred fields/regions
kṣetrāṇām:
Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation/षष्ठī)
TypeNoun
Rootkṣetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन
kṣetramsacred region
kṣetram:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkṣetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
uttamambest
uttamam:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण
tatrathere
tatra:
Deśa (Place/देश)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
evaindeed
eva:
Avadhāraṇa (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय
naimiṣāraṇyein Naimiṣāraṇya
naimiṣāraṇye:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootnaimiṣa + āraṇya (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; तत्पुरुषः (नैमिषे आरण्यम्)
saunaka-ādyāḥSaunaka and others
saunaka-ādyāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsaunaka + ādi (प्रातिपदिक-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; तत्पुरुषः (सौनकः आदिः येषाम्)
tapo-dhanāḥthose whose wealth is austerity (great ascetics)
tapo-dhanāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottapas + dhana (प्रातिपदिक-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; बहुव्रीहिः (तपः धनं येषाम्)
dīrghasatrama long sacrificial session
dīrghasatram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdīrgha + satra (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; कर्मधारयः
prakurvantaḥperforming
prakurvantaḥ:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र + √kṛ (कृ)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; परस्मैपद-भावः
satriṇaḥparticipants in a satra
satriṇaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsatrin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन
karmacetasaḥhaving minds fixed on ritual duties
karmacetasaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootkarma + cetas (प्रातिपदिक-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; बहुव्रीहिः (कर्मणि चेतः येषाम् = whose minds are intent on ritual action)

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced: Purāṇic recital frame at Naimiṣāraṇya)

Tirtha: Naimiṣāraṇya

Type: kshetra

Listener: Śaunaka and other sages at Naimiṣāraṇya

Scene: A forest hermitage at Naimiṣāraṇya: Śaunaka and many sages sit around a sacrificial fire conducting a long satra; ladles, kuśa grass, and ritual vessels are prominent; the atmosphere is timeless and contemplative.

N
Naimiṣāraṇya
Ś
Śaunaka

FAQs

Holy places and sustained sacrifice create a sacred setting where dharma is preserved through listening and recitation.

Naimiṣāraṇya is explicitly praised as supreme among tīrthas and kṣetras.

A dīrgha-satra (long sacrificial session) being performed by sages devoted to karma (ritual duty).