Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 24
Devanagari script
इति हैडंबिवचनं श्रुत्वा कामकटंकटा । विस्मिताभूत्तस्य रूपात्स्वं निनिंद च बालिशम्
Transliteration
iti haiḍaṃbivacanaṃ śrutvā kāmakaṭaṃkaṭā | vismitābhūttasya rūpātsvaṃ niniṃda ca bāliśam
Translation
Als Kāma‑kaṭaṅkaṭā diese Worte der Haiḍambī hörte, war sie über seine Gestalt erstaunt und schalt sich selbst als töricht.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
हैडंबिof Haiḍambī
हैडंबि:
Sambandha (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहैडंबि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषार्थे पूर्वपदवत्; ‘हैडंबि-वचनम्’ इति समासपूर्वपद-विशेषण (Haiḍambi: of Haiḍambī)
वचनम्speech, words
वचनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (हैडंबि-वचनम्)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Pūrvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootश्रु (धातु, त्वा-प्रत्यय; कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund): having heard
कामकटंकटाKāmakaṭaṃkaṭā (name)
कामकटंकटा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक) + कटंकटा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारय-समासः (कामे कटंकटा = fierce in love; proper name)
विस्मिताastonished
विस्मिता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootविस्मित (स्मि धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (astonished)
अभूत्became
अभूत्:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन
रूपात्from (his) form/appearance
रूपात्:
Apādāna (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन (ablative singular)
स्वम्herself
स्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; आत्मवाचक (self)
निनिन्दcensured, blamed
निनिन्द:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनिन्द् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
बालिशम्foolish (man)
बालिशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootबालिश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषणम् (used substantively: the foolish one)
Speaker
Narrator (context suggests Sūta’s narration within Māheśvarakhaṇḍa)
Visual Art Cues
Scene: Kāma-kaṭaṅkaṭā hears Haiḍambī’s words, gazes at his form in astonishment, and then turns inward, reproaching herself.
Characters & Entities
H
HaiḍambīK
Kāma-kaṭaṅkaṭāFAQs
Recognition of virtue or worth can trigger inner correction—self-reproach becomes the first step toward right action.
No tīrtha is mentioned in this verse.
None in this verse.