Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 49

तत्र यो यच्च ध्यायेत स च तत्र प्रलीयते । तस्मात्सदा शिवं देवं पंचवक्त्रं हरं स्मरेत्

tatra yo yacca dhyāyeta sa ca tatra pralīyate | tasmātsadā śivaṃ devaṃ paṃcavaktraṃ haraṃ smaret

Woran immer ein Mensch meditiert, in eben diese Wirklichkeit geht er ein. Darum soll man stets Śiva gedenken—den göttlichen Hara mit fünf Antlitzen.

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक अव्यय/adverb of place)
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम/relative pronoun
यत्whatever (thing)
यत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम/relative pronoun
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चयबोधक/conjunction)
ध्यायेतshould meditate upon
ध्यायेत:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संकेतवाचक सर्वनाम/demonstrative pronoun
also/and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चयबोधक/conjunction)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक अव्यय/adverb of place)
प्रलीयतेdissolves/merges
प्रलीयते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-ली (धातु)
Formलट् (present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
तस्मात्therefore/from that (reason)
तस्मात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; हेत्वर्थे/ablative of reason
सदाalways
सदा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय (कालवाचक/time-adverb)
शिवम्Śiva
शिवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
देवम्the god
देवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; शिवस्य विशेषण/अभिधान
पञ्चवक्त्रम्five-faced
पञ्चवक्त्रम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + वक्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; द्विगु-समासः (पञ्च वक्त्राणि यस्य)
हरम्Hara
हरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootहर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; शिवस्य नाम
स्मरेत्should remember
स्मरेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced: Māheśvara-khaṇḍa narrative style)

Scene: A yogin seated in stillness, the subtle form of Pañcavaktra Śiva arising in the heart-lotus; five serene faces oriented to the directions, signifying omniscient guardianship; the world fades as the meditator ‘dissolves’ into Śiva.

Ś
Śiva
H
Hara
P
Pañcavaktra (five-faced Śiva)

FAQs

Meditation shapes destiny: sustained contemplation leads to identification with the contemplated reality; hence the text recommends Śiva as the highest focus.

No site is specified; the verse is a doctrinal instruction on dhyāna and liberation.

Constant smaraṇa (remembrance) of Pañcavaktra Śiva is prescribed as the key inner practice.