Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

नाभिं महीतलं प्राहुर्भुवर्लोकमथोदरम् । उरःस्थलं च स्वर्लोकं महर्ग्रीवा मुखं जनम्

Transliteration

nābhiṃ mahītalaṃ prāhurbhuvarlokamathodaram | uraḥsthalaṃ ca svarlokaṃ mahargrīvā mukhaṃ janam

Translation

Den Nabel nennen sie die Erdebene; der Bauch ist Bhuvarloka. Die Brustregion ist Svargaloka; der Hals ist Maharloka; und das Antlitz ist Janaloka.

Word by Word

• नाभिम्: navel
• नाभिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नाभि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Feminine, Accusative, Singular

• महीतलम्: earth-surface; Mahītala
• महीतलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः (महेः/महीयाḥ तलम्)

• प्राहुः: they say; they call
• प्राहुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अह् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परफेक्ट), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद — Perfect, 3rd person, Plural

• भुवर्लोकम्: Bhuvar-loka (mid-region world)
• भुवर्लोकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भुवर् (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Accusative, Singular; तत्पुरुषः (भुवरिति लोकः)

• अथ: then; now
• अथ: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तर/प्रस्ताव-अव्यय (particle) — ‘then/now’

• उदरम्: belly; abdomen
• उदरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उदर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular

• उरःस्थलम्: chest-region
• उरःस्थलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उरस् (प्रातिपदिक) + स्थल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः (उरसः स्थलम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• स्वर्लोकम्: Svar-loka (heavenly world)
• स्वर्लोकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर् (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Accusative, Singular; तत्पुरुषः (स्वरिति लोकः)

• महर्: Mahar(-loka)
• महर्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महर् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular; (महर्लोक-नाम)

• ग्रीवा: neck
• ग्रीवा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ग्रीवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Feminine, Nominative, Singular

• मुखम्: mouth; face
• मुखम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular

• जनम्: Jana(-loka)
• जनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Accusative, Singular; (जनलोक-नाम)

Speaker

Kamaṭha

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahītala/Bhuvar/Svar/Mahar/Jana (internal loka-tīrthas)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Atithi

Visual Art Cues

Scene: A luminous ascending map on the body: navel labeled Earth, belly Bhuvar, chest Svar, neck Mahar, face Jana; subtle radiance intensifies upward, suggesting inner pilgrimage toward higher lokas.

Characters & Entities

• Mahītala
• Bhuvarloka
• Svargaloka
• Maharloka
• Janaloka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse teaches the unity of cosmos and person: higher and lower worlds are reflected within the human frame.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific place is praised; it is a cosmological mapping.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.