Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 87

Devanagari script

लाजाहोम उमाभ्राता प्राह तं सस्मितं हरिः । बहवो मिलिताः संति लोकाः संमर्द ईश्वर

Transliteration

lājāhoma umābhrātā prāha taṃ sasmitaṃ hariḥ | bahavo militāḥ saṃti lokāḥ saṃmarda īśvara

Translation

Zur Zeit des lājā-homa (Darbringung gerösteten Korns) sprach Hari (Viṣṇu) lächelnd zu Umās Bruder, Hara (Śiva): „Viele Welten sind hier zusammengekommen—groß ist das Gedränge, o Herr.“

Word by Word

• लाजा-होम: O (one of) the lāja-offering (rite)
• लाजा-होम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: लाजा + होम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (लाजानां होमः)

• उमा-भ्राता: Umā’s brother
• उमा-भ्राता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उमा + भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (उमायाः भ्राता)

• प्राह: said
• प्राह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अह्/ब्रू (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम

• स-स्मितम्: smiling
• स-स्मितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + स्मित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (तम्); समासः—तत्पुरुषः (स्मितेन सह)

• हरिः: Hari (Viṣṇu)
• हरिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• बहवः: many
• बहवः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम् (लोकाः)

• मिलिताः: gathered
• मिलिताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मिल् (धातु) → मिलित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम् (लोकाः)

• सन्ति: are
• सन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन, परस्मैपद

• लोकाः: people / worlds
• लोकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• संमर्दः: a crush / crowding
• संमर्दः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संमर्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (अस्ति/भवति इति अव्यक्तम्—उक्त्यर्थे)

• ईश्वर: O Lord
• ईश्वर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

Speaker

Narrator (Lomaharṣaṇa/Sūta) quoting Hari (Viṣṇu)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Lājā-homa vedī (vivāha-homa locus)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: During the offering of parched grain into the fire, Viṣṇu smiles and speaks to Śiva, noting that many worlds have assembled and the place is crowded; the background teems with devas, sages, gandharvas, and subtle cosmic beings.

Characters & Entities

• Viṣṇu (Hari)
• Śiva (Umābhrātā/Īśvara)
• Umā
• Lājāhoma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred rites draw participation from many realms, indicating that dharmic worship has cosmic significance beyond a single world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named tīrtha appears; the verse highlights the grandeur of the ritual gathering itself.

What ritualistic prescription is mentioned?

Reference to lājāhoma—an offering of parched grain as part of a formal fire-rite.