Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 36

ततस्तस्यां मनः स्वीयमनुरक्तमवेक्ष्य च । निगृह्य लीलया देवः स्वकं पृष्ठमवैक्षत । तावदापूर्णधनुषमपश्यत रतिप्रियम्

tatastasyāṃ manaḥ svīyamanuraktamavekṣya ca | nigṛhya līlayā devaḥ svakaṃ pṛṣṭhamavaikṣata | tāvadāpūrṇadhanuṣamapaśyata ratipriyam

Dann, als er sah, dass sein eigener Geist an ihr hing, zügelte der Deva ihn spielerisch und blickte hinter sich. Sogleich erblickte er Ratīs Geliebten (Kāmadeva) mit voll gespanntem Bogen.

ततःthen
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formदेश/कालवाचक-अव्यय (adverb: ‘then/from there’)
तस्याम्in her
तस्याम्:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्
मनःmind
मनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्
स्वीयम्his own
स्वीयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्वीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (मनः इति)
अनुरक्तम्attached, enamored
अनुरक्तम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनुरक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; अनु√रञ्ज्)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (मनः इति)
अवेक्ष्यhaving observed
अवेक्ष्य:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअव√ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
निगृह्यhaving restrained
निगृह्य:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootनि√ग्रह् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive)
लीलयाplayfully, by sport
लीलया:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeNoun
Rootलीला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्
देवःthe god (Śiva)
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्
स्वकम्his own
स्वकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootस्वक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; विशेषणम् (पृष्ठम् इति)
पृष्ठम्back (rear side)
पृष्ठम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्
अवैक्षतlooked (at)
अवैक्षत:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअव√ईक्ष् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
तावत्just then
तावत्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formपरिमाण/कालवाचक-अव्यय (adverb: ‘then/just then/so long’)
आपूर्णधनुषम्with bow fully drawn
आपूर्णधनुषम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootआपूर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक; आ√पॄ) + धनुस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; विशेषणम् (रतिप्रियम् इति)
अपश्यतsaw
अपश्यत:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√पश् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
रतिप्रियम्Rati’s beloved (Kāma)
रतिप्रियम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरति (प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced)

Scene: The Deva notices his mind’s attachment to Pārvatī, restrains it playfully, turns, and sees Kāma—Rati’s beloved—bow drawn, arrow ready.

Ś
Śiva (Deva)
P
Pārvatī (implied)
K
Kāmadeva (Rati-priya)
R
Rati

FAQs

Spiritual power is shown as effortless self-mastery—recognizing attachment and restraining it immediately.

No specific tīrtha is mentioned; the focus is the sacred drama of tapas around Śiva.

None; the verse emphasizes inner discipline (self-restraint) rather than external ritual.