Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 89

Devanagari script

तद्दक्षिणे महाकुंडं रुद्रावास इति स्मृतम् । तत्र रुद्रेशमभ्यर्च्य कोटिरुद्रफलं लभेत्

Transliteration

taddakṣiṇe mahākuṃḍaṃ rudrāvāsa iti smṛtam | tatra rudreśamabhyarcya koṭirudraphalaṃ labhet

Translation

Südlich davon liegt ein großes heiliges Becken, bekannt als Rudrāvāsa. Wer dort Rudreśa verehrt, erlangt die Frucht des Koṭirudra-Ritus.

Word by Word

• तत्: of that/its
• तत्: Sambandha (Genitive sense/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धे अव्यक्तम्; दाक्षिणे-विशेषणार्थे (that)

• दक्षिणे: on the south (side)
• दक्षिणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; दिशावाचक

• महाकुण्डम्: the great pond/pit
• महाकुण्डम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (महৎ कुण्डम्)

• रुद्रावासः: Rudrāvāsa (abode of Rudra)
• रुद्रावासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुद्र + आवास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रुद्रस्य आवासः)

• इति: thus
• इति: Sambandha (quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यर्थक-अव्यय (quotative)

• स्मृतम्: is called/known as
• स्मृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि (is called/remembered)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (there)

• रुद्रेशम्: Rudreśa (Lord Rudra)
• रुद्रेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुद्र + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रुद्रस्य ईशः)

• अभ्यर्च्य: having worshipped
• अभ्यर्च्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि + अर्च् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभाव-कृदन्त (gerund), क्रियाविशेषणम् (having worshipped)

• कोटिरुद्रफलम्: the fruit of the Koṭirudra (rite)
• कोटिरुद्रफलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोटि + रुद्र + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कोटिरुद्रस्य फलम् / कोटिरुद्र-यज्ञफलम्)

• लभेत्: would obtain
• लभेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rudrāvāsa Mahākuṇḍa

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrims seeking high-yajña fruits in Kāśī

Visual Art Cues

Scene: A broad stone-lined pond with steps (kuṇḍa) gleaming under morning light; a small Rudreśa shrine at the edge; pilgrims offer water, flowers, and lamps reflected on the surface.

Characters & Entities

• Rudrāvāsa (Mahākuṇḍa)
• Rudreśa
• Koṭirudra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī concentrates ritual power: a single act of worship at the right tīrtha can equal vast formal rites.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Mahākuṇḍa named Rudrāvāsa, and the shrine of Rudreśa at that place.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship (abhyarcana) of Rudreśa at Rudrāvāsa to obtain Koṭirudra-level merit.