Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 8

क्षेत्रपूर्वोत्तरेभागे तद्दृष्टं पशुपाशहृत् । तत्पश्चाद्विग्रहवती पूज्या वाराणसी नरैः

kṣetrapūrvottarebhāge taddṛṣṭaṃ paśupāśahṛt | tatpaścādvigrahavatī pūjyā vārāṇasī naraiḥ

Im nordöstlichen Teil des heiligen Feldes (Kāśī) befindet sich die heilige Gegenwart namens Paśupāśahṛt; ihr Anblick löst die Fesseln der verkörperten Wesen. Danach liegt (das Heiligtum der) Vigrahavatī, und Vārāṇasī ist von den Menschen durch solche heiligen Stätten zu verehren.

क्षेत्रपूर्वोत्तरेभागेin the northeastern part of the sacred area
क्षेत्रपूर्वोत्तरेभागे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षेत्र + पूर्व + उत्तर + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; समासः—क्षेत्रस्य पूर्वोत्तरभागे (षष्ठी-तत्पुरुष; पूर्व+उत्तर = द्वन्द्व-आभासः, समस्तपदेन भाग-विशेषणम्)
तत्-दृष्टम्seen there / that which is seen
तत्-दृष्टम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + √दृश् (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘दृष्ट’
पशुपाशहृत्remover of the bonds of creatures
पशुपाशहृत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपशु + पाश + √हृ (धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—पशूनां पाशान् हरति इति (षष्ठी-तत्पुरुष); ‘हृत्’ = agent-noun (क्विप्/कृत्-प्रत्यय)
तत्-पश्चात्after that
तत्-पश्चात्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पश्चात् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) — ‘thereafter/behind that’
विग्रहवतीhaving a form (embodied)
विग्रहवती:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootविग्रहवत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘-वत्’ प्रत्ययान्त विशेषण
पूज्याworthy of worship
पूज्या:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√पूज् (धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; यत्-प्रत्ययान्त (gerundive) ‘to be worshipped’
वाराणसीVārāṇasī
वाराणसी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवाराणसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नरैःby men
नरैः:
Karana (Instrument/Agent in passive sense/करण)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural)

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Paśupāśahṛt; Vigrahavatī

Type: kshetra

Scene: A mapped Kāśī-kṣetra with the NE corner highlighted; a shrine labeled Paśupāśahṛt radiates a cutting light that snaps symbolic chains around devotees; beyond it stands Vigrahavatī, a revered feminine/śakti-form shrine receiving offerings.

K
Kāśī-kṣetra
P
Paśupāśahṛt
V
Vigrahavatī
V
Vārāṇasī

FAQs

Darśana in Kāśī is transformative: sacred sites are presented as liberating forces that cut the inner fetters (pāśa) binding the soul.

Paśupāśahṛt in the northeastern sector of Kāśī-kṣetra, and the subsequent shrine/site named Vigrahavatī.

Worship (pūjā) of Vārāṇasī through reverence to its tīrthas is implied; no detailed ritual steps are specified.