Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 51

Devanagari script

अनीश्वरांस्ततो वेधा व्याजं कृत्वा गृहं ययौ । दधीचिरथ संवीक्ष्य सर्वांस्त्रैलोक्यवासिनः

Transliteration

anīśvarāṃstato vedhā vyājaṃ kṛtvā gṛhaṃ yayau | dadhīciratha saṃvīkṣya sarvāṃstrailokyavāsinaḥ

Translation

Da machte der Schöpfer (Vedhā), als er sie ohne den Herrn (Īśvara) sah, einen Vorwand und ging in sein Haus. Daraufhin betrachtete Dadhīci alle Bewohner der drei Welten—

Word by Word

• अनीश्वरान्: those without a lord/masterless
• अनीश्वरान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अन् + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (त्रैलोक्यवासिनः/जनान् इत्यर्थे)

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Adverbial/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक/क्रमवाचक

• वेधा: the Creator (Brahmā)
• वेधा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेधस्/वेधा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (ब्रह्मा)

• व्याजम्: a pretext
• व्याजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्याज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), पूर्वकालिक-क्रिया

• गृहम्: home
• गृहम्: Karma (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• दधीचिः: Dadhīci
• दधीचिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दधीचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय, अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)

• संवीक्ष्य: having observed
• संवीक्ष्य: Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + वीक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), पूर्वकालिक-क्रिया

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (त्रैलोक्यवासिनः)

• त्रैलोक्यवासिनः: inhabitants of the three worlds
• त्रैलोक्यवासिनः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य + वासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-तत्पुरुष-समासः (त्रैलोक्ये वसन्ति इति), प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Narrator (Skanda-to-Agastya frame implied; verse is mid-sentence continuing into the next)

Visual Art Cues

Scene: Brahmā (Vedhā) looks over the assembly, perceives the missing presence of Īśvara, and turns away with composed gravity; Dadhīci stands observing the three worlds’ beings gathered.

Characters & Entities

• Brahmā (Vedhā)
• Īśvara (Śiva, implied)
• Dadhīci
• Trailokya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sacrifice that excludes the Supreme Lord becomes spiritually defective; devotion and reverence are essential to dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse critiques an ‘anīśvara’ yajña (a rite excluding the Lord).

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, a yajña should not be conducted while excluding Īśvara; otherwise even cosmic authorities withdraw.