Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 48

शीतोष्णभानू स्वर्भानु ग्रस्तावपि नभोंगणे । गतिं न त्यजतोद्यापि प्रक्रांतव्य कृतोद्यमौ

śītoṣṇabhānū svarbhānu grastāvapi nabhoṃgaṇe | gatiṃ na tyajatodyāpi prakrāṃtavya kṛtodyamau

Selbst wenn am Himmelsgewölbe Svarbhānu die Sonne der Hitze und den Mond der Kühle ergreift, verlassen sie ihre Bahn nicht. So soll auch, wer sich zur Anstrengung aufgemacht hat, den begonnenen Weg fortsetzen.

शीतोष्णभानूthe two luminaries (sun & moon)
शीतोष्णभानू:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशीत (प्रातिपदिक) + उष्ण (प्रातिपदिक) + भानु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-समासः (शीतोष्णौ भानू = ‘cold-and-hot suns’/‘sun and moon’ as luminaries); अत्र द्विवचनं युगलवाचकम्
स्वर्भानुby Svarbhānu (Rāhu)
स्वर्भानु:
Karana (Instrument/Agent cause)
TypeNoun
Rootस्वर्भानु (प्रातिपदिक; राहु)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case, instrumental), एकवचन
ग्रस्तौhaving been seized; eclipsed
ग्रस्तौ:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootग्रस् (धातु; ग्रसने) → ग्रस्त (कृदन्त; क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
अपिeven though
अपि:
Sambandha (Concessive)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-निपात (even/although)
नभोऽङ्गणेin the expanse of the sky
नभोऽङ्गणे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनभस् (प्रातिपदिक) + अङ्गण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नभसः अङ्गणे)
गतिम्course; movement
गतिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case, accusative), एकवचन
not
:
Sambandha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
त्यजतःthey abandon
त्यजतः:
Kriya (Predicate)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु; परित्यागे)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, द्विवचन; परस्मैपद
उद्यstill; yet
उद्य:
Sambandha (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootउद्य (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (still/yet)
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-निपात
प्रक्रान्तव्यौshould proceed onward
प्रक्रान्तव्यौ:
Vidhana (Injunction predicate)
TypeAdjective
Rootप्र-क्रम् (धातु; गत्यर्थे) → प्रक्रान्तव्य (कृदन्त; तव्यत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive: ‘to be proceeded/should proceed’)
कृतोद्यमौhaving made effort; industrious
कृतोद्यमौ:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकृत (कृदन्त; कृ धातु + क्त) + उद्यम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषः (कृतः उद्यमः ययोः)

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa dialogue-context)

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Listener: Sages / pilgrimage audience

Scene: Sky over Kāśī during an eclipse: sun and moon partially obscured by Svarbhānu, yet their paths implied; below, a pilgrim continues walking the ghats with unwavering intent.

S
Svarbhānu
R
Rāhu
K
Kāśī

FAQs

Obstacles are temporary; like eclipsed luminaries that keep moving, a seeker should not abandon a righteous course.

Kāśī frames the discourse, but this verse uses a cosmic example rather than naming a particular tirtha.

No ritual instruction; it is a moral-spiritual exhortation to steadfastness.