Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 57

हंसतीर्थं तदारभ्य कृत्तिवास समीपतः । नाम्ना ख्यातमभूल्लोके तत्कुंडं कलशोद्भव

haṃsatīrthaṃ tadārabhya kṛttivāsa samīpataḥ | nāmnā khyātamabhūlloke tatkuṃḍaṃ kalaśodbhava

Von da an wurde jener Teich—nahe bei Kṛttivāsa—unter dem Namen „Haṃsatīrtha“ in der Welt berühmt, o Kalaśodbhava (Agastya).

haṃsatīrthamHaṃsa-tīrtha (Swan-ford)
haṃsatīrtham:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roothaṃsa + tīrtha (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; ‘हंसस्य तीर्थम्’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः
tadāthen
tadā:
Kāla-adhikaraṇa (Time/काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
ārabhyastarting from
ārabhya:
Avadhi (Starting point/अवधि)
TypeIndeclinable
Rootā + rabh (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive); ‘beginning from’
kṛttivāsaO Kṛttivāsa
kṛttivāsa:
Sambodhana/Address (Vocative sense/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootkṛtti + vāsa (प्रातिपदिक; समास/नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (पाठे संबोधन-प्रायः); ‘कृत्तिः वासः यस्य’ इति बहुव्रीहि-नाम्नि रूढ; here as proper name ‘Kṛttivāsa’
samīpataḥnearby
samīpataḥ:
Deśa-adhikaraṇa (Place/देश)
TypeIndeclinable
Rootsamīpa (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय ‘-तः’; ‘near/from near’ (adverb)
nāmnāby name
nāmnā:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; ‘by name’
khyātambecame famous
khyātam:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeAdjective
Rootkhyā (धातु) + ta (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘became known/was famed’
abhūtbecame
abhūt:
Kriyā (Copula/क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमा-पुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; ‘was/became’
lokein the world
loke:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
tatkuṇḍamthat pond
tatkuṇḍam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad + kuṇḍa (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘तत् कुण्डम्’ (that very pond) कर्मधारय/सर्वनामपूर्वपद-समास
kalaśodbhavaO Kalaśodbhava (Agastya)
kalaśodbhava:
Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootkalaśa + udbhava (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन (8th/vocative), एकवचन; ‘कलशात् उद्भवः’ इति पञ्चमी-तत्पुरुषः; epithet of Agastya

Skanda (deduced, Kāśī-khaṇḍa context: Skanda to Agastya)

Tirtha: Haṃsatīrtha

Type: kund

Listener: Agastya (Kalaśodbhava)

Scene: A calm, sanctified pond beside the Kṛttivāsa area; pilgrims and sages speak of its new name ‘Haṃsatīrtha’; swans glide peacefully, signifying the site’s established identity.

H
Haṃsatīrtha
K
Kṛttivāsa
A
Agastya (Kalaśodbhava)
K
Kuṇḍa

FAQs

Holy places gain enduring renown through their saving acts; the tīrtha-name memorializes its power to purify and uplift.

Haṃsatīrtha—the kuṇḍa near Kṛttivāsa in Kāśī.

Not explicitly here; it establishes the tīrtha’s identity and location for pilgrims.